ความหมายของคำในบริบท (Vocabulary in Context)

องค์ความรู้

• บริบท (context) คือคำและประโยคที่อยู่รอบคำที่ไม่รู้จัก — ตัวคำตอบอยู่ในนั้นเสมอ จึงไม่ต้องเปิดพจนานุกรม
• ประเภทของร่องรอยที่ช่วยเดาความหมาย

ร่องรอย	สังเกตจากคำว่า	ตัวอย่าง
บอกความหมายตรง ๆ	means · is called · that is	A seedling, that is a young plant, needs water.
ยกตัวอย่าง	such as · like · for example	Pets, such as dogs and cats, live with us.
ตรงข้ามกัน	but · however · instead	Today is hot, but yesterday was cold.
ไปทางเดียวกัน	and · also · too	Ann is kind and helpful.
เหตุและผล	because · so	We need an umbrella because it is raining.
ภาพรวมของเรื่อง	คำแวดล้อมทั้งประโยค	The puppy is very playful. It runs and jumps all day.

• โครงสร้างคำช่วยเดาได้ — un- = ไม่ (happy → unhappy) · -less = ไม่มี (care → careless) · -ful = เต็มไปด้วย (care → careful) · re- = อีกครั้ง (do → redo)
• ประเภทของคำช่วยจำกัดความหมาย — อยู่หลัง a · the · my = คำนาม · อยู่หน้านาม = คำคุณศัพท์ · อยู่หลังประธาน = คำกริยา
• ขั้นตอนเดาความหมาย
  1. อ่านประโยคให้จบก่อน อย่าหยุดที่คำที่ไม่รู้
  2. ดูว่าคำนั้นทำหน้าที่อะไรในประโยค
  3. หาคำแวดล้อมที่รู้จักแล้วเพื่อจำกัดวงความหมาย
  4. ดูคำเชื่อมว่าสองส่วนไปทางเดียวกันหรือตรงข้ามกัน
  5. แทนคำที่เดาลงไปในประโยคอีกครั้ง ถ้าความหมายขัดกันแสดงว่าเดาผิด
• คำที่ใช้คู่กันบ่อยก็เป็นร่องรอย — เห็น cat · tail · mouse ทั้งสามคำก็รู้ว่ากำลังพูดถึงสัตว์

ตัวอย่างและวิธีคิด

• The puppy is very playful. It runs and jumps all day. คำว่า playful หมายถึง — ขี้เล่น เพราะประธานคือ puppy (ลูกหมา) และประโยคถัดไปเล่าวิ่งกับกระโดดทั้งวัน
• We need an umbrella because it is raining. คำว่า umbrella หมายถึง — ร่ม เพราะ because บอกเหตุว่าฝนกำลังตก
• Ann is generous. She gives her friends candy every day. คำว่า generous หมายถึง — ใจดี · มีน้ำใจ เพราะประโยคถัดไปเล่าว่าเธอแบ่งขนมให้เพื่อน
• A birthday cake is usually sweet. คำว่า sweet หมายถึง — หวาน เพราะเป็นเรื่องของเค้กวันเกิดและรสชาติของของหวาน
• Don't be careless with your homework, or you will make many mistakes. คำว่า careless หมายถึง — ประมาท · ไม่ระวัง เพราะ -less แปลว่า «ไม่มี» จึงมาจาก care (ความระวัง) ที่ถูกตัดออก และประโยคบอกว่าจะทำให้ผิดพลาดหลายที่

ภาพและไดอะแกรม

flowchart TD
    A[เจอคำที่ไม่รู้จัก] --> B[อ่านประโยคให้จบก่อน]
    B --> C[ดูว่าคำนั้นเป็นคำนาม คำกริยา หรือคำคุณศัพท์]
    C --> D[หาคำแวดล้อมที่รู้จัก]
    D --> E{มีคำเชื่อมชี้ทางไหม}
    E -- but · however --> F[เดาความหมายตรงข้ามกับอีกส่วน]
    E -- and · also --> G[เดาความหมายไปทางเดียวกับอีกส่วน]
    E -- because · so --> H[เดาความหมายจากเหตุหรือผล]
    E -- ไม่มี --> I[เดาจากภาพรวมของเรื่อง]
    F --> J[แทนคำที่เดาลงในประโยคอีกครั้ง]
    G --> J
    H --> J
    I --> J
    J --> K{อ่านแล้วสมเหตุสมผลไหม}
    K -- ใช่ --> L[ใช้คำนั้นต่อได้]
    K -- ไม่ --> B

คำบรรยายภาพ: ผังขั้นตอนเดาความหมายของคำที่ไม่รู้จัก เริ่มจากอ่านประโยคให้จบ ดูหน้าที่ของคำนั้นในประโยค หาคำแวดล้อมที่รู้จัก แล้วดูว่ามีคำเชื่อมชี้ทางหรือไม่ ถ้ามี but ให้เดาความหมายตรงข้าม ถ้ามี and ให้เดาไปทางเดียวกัน ถ้ามี because ให้เดาจากเหตุหรือผล ถ้าไม่มีคำเชื่อมก็เดาจากภาพรวมของเรื่อง สุดท้ายแทนคำที่เดาลงในประโยคอีกครั้ง ถ้าสมเหตุสมผลจึงใช้ต่อได้ ถ้าไม่ก็ย้อนกลับไปเริ่มใหม่

องค์ความรู้

• ในเรื่องเล่า ความหมายของคำมาจากเหตุการณ์ในเรื่อง ไม่ใช่จากคำแวดล้อมแค่หนึ่งประโยค ต้องอ่านให้รู้ว่าตัวละคร «ทำอะไร» «รู้สึกอย่างไร» และ «คนอื่นตอบสนองอย่างไร»
• คำเดียวมีหลายความหมายได้ ต้องดูว่าเรื่องกำลังพูดเรื่องอะไร

คำ	ความหมายที่หนึ่ง	ความหมายที่สอง
orange	ผลไม้ (ส้ม)	สีส้ม
bat	ไม้ตีลูกบอล	ค้างคาว
watch	ดู (ทีวี)	นาฬิกาข้อมือ
play	เล่น	แสดงละคร
light	แสง	เบา
fine	สบายดี	เงินค่าปรับ

• อ่านเรื่องแล้วเจอคำใหม่ ให้ถามตัวเอง 3 ข้อ — คำนี้ขยาย «ใครหรืออะไร» · ตัวละครทำสิ่งนี้ด้วยอารมณ์ไหน · ถ้าเอาคำนั้นออก ประโยคจะขาดอะไรไป
• อย่าเดาจากเสียงหรือตัวสะกดที่เหมือนภาษาไทย — cook (คนทำอาหาร) ไม่ใช่ «คุก» · finish (ทำจนจบ) ไม่ใช่ «ฟินิช» ที่เข้าใจกันในภาษาไทย
• คำที่ต้องอ่านให้ตลอดทั้งเรื่อง — คำเรียกตัวละคร (he · she · it · they) และคำที่ผู้เขียนใช้แทนชื่อเพื่อไม่ให้เขียนชื่อซ้ำทุกประโยค ต้องย้อนกลับไปดูเสมอว่าแทนใคร (วิธีอ้างอิงคำสรรพนามอยู่ใน en-read-04)

ตัวอย่างและวิธีคิด

บทอ่านสั้น (แต่งขึ้นเพื่อฝึก)

Nok found a small, weak kitten near the school gate. It could not walk well. Nok carried it home and gave it warm milk. Her mother looked at the kitten and smiled. "It is very thin," she said. "We will take it to the animal doctor tomorrow."

• What does «weak» mean in this story? — อ่อนแรง เพราะประโยคถัดไปบอกว่า It could not walk well.
• What does «thin» mean? — ผอม · ตัวเล็ก เพราะหมอสัตว์ต้องตรวจมัน และประโยคก่อนหน้าบอกว่ามันตัวเล็กและอ่อนแรง
• It ในประโยค It could not walk well. แทนคำใด — แทน a small, weak kitten ที่เพิ่งกล่าวถึงในประโยคก่อน
• He gave her a bat. They played baseball after school. คำว่า bat หมายถึง — ไม้ตีลูกบอล ไม่ใช่ค้างคาว เพราะประโยคถัดไปบอกว่าหลังเลิกเรียนได้เล่นเบสบอล
• The bag is very light. I can carry it easily. คำว่า light หมายถึง — เบา เพราะยกได้ง่าย ไม่ใช่ «แสง»

ภาพและไดอะแกรม

flowchart TD
    A[เจอคำใหม่ในเรื่องเล่า] --> B[ดูว่าคำนี้ขยายใครหรืออะไร]
    B --> C[ดูว่าตัวละครทำอะไร และรู้สึกอย่างไร]
    C --> D[ดูปฏิกิริยาของตัวละครอื่นในเรื่อง]
    D --> E[เลือกความหมายที่เข้ากับเหตุการณ์ทั้งเรื่อง]
    E --> F[แทนความหมายนั้นกลับลงในเรื่อง]
    F --> G{เรื่องยังเดินต่อได้ไหม}
    G -- ได้ --> H[ใช้ความหมายนั้น]
    G -- ไม่ได้ --> B

คำบรรยายภาพ: ผังวิธีเดาความหมายของคำใหม่ในเรื่องเล่า เริ่มจากดูว่าคำนั้นขยายใครหรืออะไร ดูว่าตัวละครทำอะไรและรู้สึกอย่างไร ดูปฏิกิริยาของตัวละครอื่น แล้วเลือกความหมายที่เข้ากับเหตุการณ์ทั้งเรื่อง จากนั้นแทนความหมายนั้นกลับลงในเรื่อง ถ้าเรื่องยังเดินต่อได้ก็ใช้ความหมายนั้น ถ้าไม่ได้ให้ย้อนกลับไปพิจารณาใหม่