พลังงาน

องค์ความรู้

• พลังงาน คือ ความสามารถในการทำงาน หรือความสามารถที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง · มีหน่วยเป็น จูล (J)
• พลังงานเปลี่ยนรูปได้ แต่ไม่หายไป (หลักการอนุรักษ์พลังงาน) — พลังงานที่ «ใช้หมด» จริง ๆ แล้วเปลี่ยนเป็นรูปอื่น เช่น ความร้อนและเสียง
• ประเภทของพลังงานที่ต้องรู้จัก

ประเภท	ความหมาย	ตัวอย่าง
พลังงานจลน์	พลังงานของวัตถุ ที่กำลังเคลื่อนที่	ลม · น้ำที่ไหล · รถที่วิ่ง · ลูกบอลที่กลิ้ง
พลังงานศักย์	พลังงานที่ สะสมอยู่ตามตำแหน่งหรือรูปร่าง	น้ำที่กักไว้ในเขื่อน · สปริงที่ถูกอัด · ธนูที่ง้างไว้
พลังงานแสง	พลังงานที่เดินทางมาในรูปของแสง	ดวงอาทิตย์ · หลอดไฟ
พลังงานความร้อน	พลังงานที่ทำให้อุณหภูมิของวัตถุสูงขึ้น	เตาไฟ · เตารีด · ไอน้ำร้อน
พลังงานเสียง	พลังงานที่เกิดจากการสั่นสะเทือนของวัตถุ	ลำโพง · กลอง · สายกีตาร์
พลังงานไฟฟ้า	พลังงานที่ไหลในวงจรไฟฟ้า	ไฟฟ้าในบ้าน · ถ่านไฟฉายที่ต่อวงจร
พลังงานเคมี	พลังงานที่สะสมในสารและปล่อยออกเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมี	อาหาร · เชื้อเพลิง · แบตเตอรี่
พลังงานนิวเคลียร์	พลังงานที่สะสมในนิวเคลียสของอะตอม	ใช้ผลิตไฟฟ้าในบางประเทศ

• พลังงานกล เป็นชื่อเรียกรวมของพลังงาน จลน์ กับ ศักย์ ของวัตถุที่กำลังเคลื่อนที่ เช่น ชิงช้าที่แกว่ง — ตอนอยู่สูงสุดมีศักย์มากที่สุด ตอนผ่านจุดต่ำสุดมีจลน์มากที่สุด
• รู้ไว้ใช้ตอบโจทย์ — รถที่ไต่ขึ้นเนินจะแปลงพลังงานจลน์เป็นพลังงานศักย์ และตอนไหลลงเนินจะแปลงกลับเป็นพลังงานจลน์

ตัวอย่างและวิธีคิด

• น้ำที่เก็บไว้ในเขื่อนมีพลังงานประเภทใด — มี พลังงานศักย์ เพราะอยู่ในตำแหน่งที่สูง พร้อมจะเปลี่ยนเป็นพลังงานจลน์เมื่อปล่อยให้ไหลลง
• ชิงช้าที่แกว่งขึ้นไปสูงสุด แล้วต่ำสุด พลังงานเปลี่ยนอย่างไร — ตอนสูงสุดมีพลังงานศักย์มากที่สุด · ตอนผ่านจุดต่ำสุดมีพลังงานจลน์มากที่สุด
• คนที่กำลังวิ่งมีพลังงานอะไร และได้มาจากไหน — มีพลังงานจลน์ โดยได้มาจากพลังงานเคมีในอาหารที่รับประทาน
• เครื่องบินไอพ่นที่บินอยู่มีพลังงานอะไรบ้าง — มีทั้งพลังงานจลน์จากการเคลื่อนที่ พลังงานศักย์จากความสูง และพลังงานเคมีในเชื้อเพลิงที่เหลืออยู่

องค์ความรู้

• พลังงานเปลี่ยนจากรูปหนึ่งไปเป็นอีกรูปหนึ่งได้เสมอ และพลังงานรวมไม่หายไป อุปกรณ์ที่เราใช้ทุกชิ้นทำหน้าที่เป็น «ตัวเปลี่ยนรูปพลังงาน»
• การเปลี่ยนรูปที่พบมากคือ พลังงานเคมี → ไฟฟ้า → แสงหรือความร้อนหรือการเคลื่อนที่ เพราะเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านเกือบทั้งหมดใช้พลังงานไฟฟ้าจากแหล่งที่เก็บพลังงานเคมีไว้ (หรือจากโรงไฟฟ้า)
• ตัวอย่างในชีวิตประจำวัน

อุปกรณ์หรือปรากฏการณ์	พลังงานที่เข้า	พลังงานที่ได้
ไฟฉาย	เคมี (ถ่านไฟฉาย)	ไฟฟ้า → แสง + ความร้อน
พัดลม · เครื่องซักผ้า	ไฟฟ้า	การเคลื่อนที่ (จลน์) + เสียง
เตารีด · หม้อหุงข้าว	ไฟฟ้า	ความร้อน
เครื่องเสียง	ไฟฟ้า	เสียง
โรงไฟฟ้าพลังน้ำ	ศักย์ (น้ำในเขื่อน)	จลน์ → ไฟฟ้า
กังหันลม	จลน์ (ลม)	ไฟฟ้า
เซลล์สุริยะ	แสง	ไฟฟ้า
พืช (การสังเคราะห์ด้วยแสง)	แสง	เคมี (น้ำตาล)
ร่างกายคน	เคมี (อาหาร)	ความร้อน + จลน์
รถยนต์	เคมี (น้ำมัน)	ความร้อน → จลน์

• การเปลี่ยนรูปมักมีหลายขั้นและมี «พลังงานที่ไม่ต้องการ» ปนออกมาด้วยเสมอ — เช่น หลอดไฟที่เปิดนานจะร้อน เพราะพลังงานไฟฟ้าส่วนหนึ่งเปลี่ยนเป็นความร้อน ไม่ได้กลายเป็นแสงทั้งหมด · เครื่องใช้ไฟฟ้าจึงมีสติกเกอร์บอกพลังงานที่ใช้ เพื่อให้เลือกใช้อย่างประหยัด
• การประหยัดพลังงาน ทำได้โดยเลือกอุปกรณ์ที่เปลี่ยนรูปได้คุ้มค่า เช่น ใช้หลอดแอลอีดีแทนหลอดไส้ เพราะเปลี่ยนไฟฟ้าเป็นแสงได้มากกว่าและร้อนน้อยกว่า

ตัวอย่างและวิธีคิด

• พัดลมที่เสียบปลั๊กทำงานอยู่ มีการเปลี่ยนรูปพลังงานอย่างไร — ไฟฟ้า → พลังงานจลน์ (ใบพัดหมุน) + พลังงานเสียง + ความร้อนเล็กน้อยที่มอเตอร์
• เปิดไฟฉาย ไฟสว่างได้เพราะอะไร ไล่ลำดับให้ครบ — พลังงานเคมีในถ่านไฟฉาย → พลังงานไฟฟ้าในวงจร → พลังงานแสง + ความร้อนที่หลอด
• ทำไมหลังเล่นกีตาร์เสร็จ สายกีตาร์ยังไม่ร้อน แต่ลำโพงของเครื่องเสียงกลับร้อน — ลำโพงมีพลังงานไฟฟ้าเข้าสู่ขดลวดและเปลี่ยนเป็นความร้อนด้วย จึงร้อน ส่วนสายกีตาร์เป็นเพียงวัตถุที่สั่นให้เกิดเสียง
• ชาร์จโทรศัพท์มือถือ มีการเปลี่ยนรูปพลังงานอย่างไร — ไฟฟ้าจากปลั๊ก → พลังงานเคมีสะสมในแบตเตอรี่ แล้วเมื่อใช้จะเปลี่ยนกลับเป็นไฟฟ้า → แสงที่จอภาพและเสียง

ภาพและไดอะแกรม

flowchart LR
    A[พลังงานเคมี<br/>ในอาหาร เชื้อเพลิง ถ่านไฟฉาย] --> B[พลังงานไฟฟ้า]
    B --> C[พลังงานแสง<br/>หลอดไฟ]
    B --> D[พลังงานความร้อน<br/>เตารีด หม้อหุงข้าว]
    B --> E[พลังงานจลน์<br/>พัดลม เครื่องซักผ้า]
    A --> F[พลังงานความร้อน<br/>การเผาไหม้]
    F --> G[พลังงานจลน์<br/>รถยนต์ เครื่องจักร]
    H[พลังงานศักย์<br/>น้ำในเขื่อน] --> I[พลังงานจลน์] --> B

คำบรรยายภาพ: ผังการเปลี่ยนรูปพลังงานที่พบในชีวิตประจำวัน เริ่มจากพลังงานเคมีในอาหาร เชื้อเพลิง และถ่านไฟฉาย ซึ่งเปลี่ยนเป็นพลังงานไฟฟ้า แล้วแยกไปเป็นแสง ความร้อน และการเคลื่อนที่ได้ หรือเปลี่ยนเป็นความร้อนโดยตรงจากการเผาไหม้เพื่อให้เครื่องจักรและรถยนต์เคลื่อนที่ ส่วนพลังงานศักย์ของน้ำในเขื่อนเมื่อปล่อยให้ไหลลงจะกลายเป็นพลังงานจลน์และเปลี่ยนเป็นไฟฟ้าต่อไป

องค์ความรู้

• ความร้อน คือ พลังงานที่ถ่ายโอนจากวัตถุที่อุณหภูมิสูงไปสู่วัตถุที่อุณหภูมิต่ำ เสมอ ไม่มีกรณีถ่ายโอนเองจากเย็นไปร้อน
• อุณหภูมิ คือระดับความร้อน–เย็นของวัตถุ วัดด้วย เทอร์มอมิเตอร์ มีหน่วยเป็น องศาเซลเซียส (°C) · อุณหภูมิกับความร้อนเป็นคนละเรื่อง — น้ำร้อนในถ้วยเล็กกับในหม้อใหญ่มีอุณหภูมิเท่ากันได้ แต่หมอใหญ่มีพลังงานความร้อนสะสมมากกว่ามาก
• แหล่งกำเนิดความร้อนที่พบได้ทั่วไป — ดวงอาทิตย์ · การเผาไหม้ (เตาแก๊ส ฟืน ถ่าน) · เครื่องใช้ไฟฟ้า (เตารีด หม้อหุงข้าว เครื่องทำน้ำอุ่น) · แรงเสียดทาน (ถูมือเข้าหากันแล้วอุ่นขึ้น) · การหายใจของสิ่งมีชีวิต
• ผลของความร้อนต่อวัตถุ
  • ทำให้ อุณหภูมิสูงขึ้น และทำให้วัตถุ ขยายตัว (น้ำในเทอร์มอมิเตอร์สูงขึ้นเมื่อร้อน · รางรถไฟเว้นช่องว่างไว้เพราะร้อนแล้วยาวขึ้น)
  • ทำให้เกิด การเปลี่ยนสถานะ — น้ำแข็งหลอมเหลวเป็นน้ำ · น้ำเดือดกลายเป็นไอน้ำ · และเมื่อเย็นลงจะกลายเป็นของแข็ง
  • ทำให้สมบัติของสารเปลี่ยนไป เช่น อาหารสุก ไข่แข็งตัว โลหะเปลี่ยนสี
• ประโยชน์ของความร้อน — หุงต้มอาหาร · ทำให้ร่างกายอบอุ่น · อบแห้งผ้าและผลผลิต · ผลิตไฟฟ้าพลังไอน้ำ · ทำให้น้ำกลายเป็นไอเพื่อฆ่าเชื้อ
• โทษของความร้อน — อาหารและยาเสียคุณภาพเร็วขึ้น · ร่างกายขาดน้ำเมื่ออยู่ที่ร้อนจัด · เกิดการไหม้และไฟไหม้ · เครื่องใช้ไฟฟ้าร้อนเกินกำหนดอาจชำรุด

ตัวอย่างและวิธีคิด

• ใช้มือถูกันไปมาแล้วรู้สึกอุ่น เกิดจากอะไร — แรงเสียดทาน ระหว่างฝ่ามือเปลี่ยนพลังงานจลน์เป็นพลังงานความร้อน
• น้ำในถ้วยเล็กกับในหม้อใหญ่ตั้งทิ้งไว้จนได้อุณหภูมิเท่ากัน อย่างใดมีความร้อนมากกว่า — หม้อใหญ่มีน้ำมากกว่า จึงมีพลังงานความร้อนสะสมมากกว่า แต่ อุณหภูมิเท่ากัน
• ทำไมต้องเว้นช่องว่างระหว่างรางรถไฟแต่ละท่อน — เมื่ออากาศร้อน รางจะขยายตัว ถ้าไม่เว้นช่องไว้รางจะดันกันจนคดงอ
• นำน้ำแข็งก้อนใหญ่ใส่ในน้ำอุ่น เกิดอะไรขึ้น — ความร้อนจากน้ำถ่ายโอนไปยังน้ำแข็ง สุดท้ายน้ำแข็งหลอมเหลวหมด และอุณหภูมิสุดท้ายของน้ำที่ผสมจะต่ำลง

องค์ความรู้

• พลังงานทดแทน คือพลังงานที่ ใช้แล้วสามารถเกิดใหม่ได้หรือมีอยู่ไม่หมด ต่างจาก เชื้อเพลิงฟอสซิล (ถ่านหิน น้ำมัน แก๊สธรรมชาติ) ซึ่งใช้แล้วหมดไป ต้องใช้เวลานานมากกว่าจะเกิดใหม่ และปล่อยแก๊สเรือนกระจกและมลพิษ
• ประเภทของแหล่งพลังงานทดแทน

แหล่ง	มาจากอะไร	ใช้ทำอะไร
พลังงานแสงอาทิตย์	แสงจากดวงอาทิตย์	เซลล์สุริยะผลิตไฟฟ้า · เครื่องทำน้ำร้อน · ตู้อบแห้ง
พลังงานลม	ลมที่พัดสม่ำเสมอ	กังหันลมหมุนเครื่องกำเนิดไฟฟ้า
พลังงานน้ำ	น้ำที่ไหลจากที่สูง	โรงไฟฟ้าพลังน้ำจากเขื่อน · ระหัดวิดน้ำ
พลังงานชีวมวลและแก๊สชีวภาพ	เศษพืช ไม้ ชานอ้อย มูลสัตว์	เผาเป็นเชื้อเพลิงผลิตไฟฟ้า · หมักเป็นแก๊สหุงต้มในครัวเรือน
พลังงานความร้อนใต้พิภพ	ความร้อนในชั้นใต้ดิน	โรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนใต้พิภพ · น้ำพุร้อนเพื่อสุขภาพ
พลังงานคลื่นและน้ำขึ้นน้ำลง	การเคลื่อนที่ของน้ำทะเล	ผลิตไฟฟ้าในบางประเทศที่มีน้ำขึ้นน้ำลงต่างมาก

• ข้อดี — มีอยู่ไม่หมด ไม่ต้องนำเข้าเป็นเชื้อเพลิง ปล่อยมลพิษน้อยกว่ามาก และช่วยลดการปล่อยแก๊สเรือนกระจก
• ข้อจำกัดที่ต้องรู้ — พลังงานแสงอาทิตย์ผลิตได้เฉพาะกลางวันและลดลงในวันเมฆมาก · พลังงานลมใช้ได้เฉพาะพื้นที่ที่มีลมสม่ำเสมอ · เขื่อนและกังหันลมใช้พื้นที่กว้างและกระทบสิ่งแวดล้อมกับสัตว์น้ำ · การเผาชีวมวลยังมีควันและขี้เถ้า · ค่าติดตั้งอุปกรณ์ครั้งแรกสูง
• ในประเทศไทย มีการใช้พลังงานน้ำจาก เขื่อนภูมิพล เขื่อนสิริกิติ์ และเขื่อนศรีนครินทร์ · ชีวมวลจาก ชานอ้อยในโรงงานน้ำตาล · โรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนใต้พิภพที่ อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ · และกังหันลมกับเซลล์สุริยะที่ขยายไปหลายจังหวัด

ตัวอย่างและวิธีคิด

• เพราะเหตุใดจึงควรใช้พลังงานจากเซลล์สุริยะในครัวเรือน — ได้ไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ซึ่งไม่หมด และลดการปล่อยมลพิษ แต่ต้องมีแบตเตอรี่หรือใช้ไฟจากระบบเมื่อไม่มีแสง
• ตั้งกังหันลมในที่ที่ไม่มีลมสม่ำเสมอได้หรือไม่ — ได้แต่คุ้มค่าน้อย เพราะไม่มีพลังงานลมป้อนกังหันอย่างสม่ำเสมอ
• ทำไมโรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนใต้พิภพจึงไม่ใช้พื้นที่ทั่วไปได้ — ต้องมีแหล่งความร้อนธรรมชาติใต้ดินในบริเวณนั้น เช่น น้ำพุร้อนหรือรอยเลื่อน จึงมีข้อจำกัดเรื่องที่ตั้ง
• เชื้อเพลิงฟอสซิลต่างจากพลังงานทดแทนอย่างไร — ฟอสซิลใช้แล้วหมดไปและเกิดจากซากสิ่งมีชีวิตทับถมกันนานมาก ส่วนพลังงานทดแทนเกิดใหม่ได้ทันทีหรือมีอยู่ไม่หมด

องค์ความรู้

• งาน ในทางวิทยาศาสตร์ เกิดเมื่อ มีแรงกระทำต่อวัตถุ แล้ววัตถุเคลื่อนที่ไปตามทิศทางของแรง นั้น — ไม่ใช่ทุกการออกแรงเป็นงาน
• สูตรที่ใช้ในระดับนี้ คือ $W = F \times s$ เมื่อ $W$ เป็นงาน มีหน่วยเป็น จูล (J) · $F$ เป็นแรง มีหน่วยเป็น นิวตัน (N) · และ $s$ เป็นระยะทางที่วัตถุเคลื่อนที่ไป ตามทิศทางของแรง มีหน่วยเป็น เมตร (m)
• งานเป็นศูนย์เมื่อวัตถุไม่เคลื่อนที่ — ดันตู้แต่ตู้ไม่ขยับ ก็ยังไม่เกิดงานทั้งที่ออกแรงมากแล้ว · และถ้าแรงกระทำตั้งฉากกับทิศทางการเคลื่อนที่ งานของแรงนั้นก็เป็นศูนย์ เช่น ออกแรงยกกระเป๋าแล้วเดินไปในแนวราบ งานของแรงยกเป็นศูนย์ เพราะกระเป๋าไม่ได้เคลื่อนที่ในทิศของแรงยก
• พลังงานกับงานเชื่อมกันตรงที่ «พลังงานเป็นความสามารถในการทำงาน» — งานที่ทำได้ต้องมาจากพลังงานที่มีอยู่ และเมื่องานเสร็จ พลังงานไม่ได้หายไป แต่เปลี่ยนรูปเป็นพลังงานอื่น โดยเฉพาะ ความร้อน และ เสียง
• งานที่ได้จากเครื่องกลจึงน้อยกว่าพลังงานที่ใส่เข้าไปเสมอ — เพราะส่วนหนึ่งเปลี่ยนเป็นความร้อนจากแรงเสียดทาน จึงไม่มีเครื่องจักรใดทำงานได้ดีกว่าพลังงานที่ให้ไป

ตัวอย่างและวิธีคิด

• ออกแรง 20 นิวตัน ลากกล่องเป็นระยะทาง 5 เมตร ได้งานเท่าใด — $W = F \times s = 20 \times 5 = 100$ จูล
• ยกของที่มีน้ำหนัก 100 นิวตันขึ้นที่สูง 2 เมตร ได้งานเท่าใด — $W = 100 \times 2 = 200$ จูล
• ออกแรง 150 นิวตัน ผลักกำแพงไว้ 1 นาที แต่กำแพงไม่ขยับ ได้งานเท่าใด — ได้งาน 0 จูล เพราะกำแพงไม่เคลื่อนที่ เหนื่อยแต่ไม่เกิดงานตามความหมายทางวิทยาศาสตร์
• นักวิ่งที่น้ำหนัก 500 นิวตัน วิ่งขึ้นเนินที่สูง 10 เมตร ทำงานได้เท่าใด — $W = 500 \times 10 = 5{,}000$ จูล

องค์ความรู้

• ความร้อนถ่ายโอนได้ 3 วิธี — การนำความร้อน การพาความร้อน และการแผ่รังสีความร้อน
• การนำความร้อน คือการถ่ายโอนผ่าน เนื้อของตัวกลาง โดยตัวกลางไม่ต้องเคลื่อนที่ เกิดใน ของแข็ง ชัดที่สุด
  • โลหะนำความร้อนได้ดี เช่น เงิน ทองแดง อะลูมิเนียม เหล็ก — จึงใช้ทำภาชนะหุงต้ม
  • ไม้ พลาสติก แก้ว แก๊ส นำความร้อนได้ไม่ดี จึงใช้ทำ ฉนวน เช่น ด้ามกระทะและช้อนที่ทำจากไม้หรือพลาสติก แนะนำให้ใช้ผ้าอ้อมจับภาชนะร้อน
• การพาความร้อน คือการถ่ายโอนโดย ของไหล (ของเหลวและแก๊ส) เคลื่อนที่พาความร้อนไปด้วย เกิดเป็น กระแสพา — ของที่ร้อนขึ้นจะขยายตัวและเบาลงจึงลอยขึ้น ส่วนของที่เย็นกว่าจะจมลงมาแทนที่
  • ตัวอย่าง — น้ำในหม้อที่ต้มแล้วร้อนหมุนวน · ทำไมจึงติดตั้งเครื่องปรับอากาศไว้ชิดเพดาน · ควันจากธูปที่ลอยขึ้นตามอากาศร้อน · ทำไมท่อไอเสียของเครื่องยนต์จึงอยู่ต่ำ
  • ปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ใช้หลักเดียวกันคือ ลมบก ลมทะเล และมรสุม (ดู sc-weather.md)
• การแผ่รังสีความร้อน คือการถ่ายโอนความร้อนที่ ไม่ต้องอาศัยตัวกลาง จึงเดินทางผ่าน สุญญากาศ ได้ มาจากคลื่นความร้อนที่วัตถุเปล่งออก
  • ความร้อนจาก ดวงอาทิตย์ เดินทางผ่านอวกาศมาถึงโลกได้ด้วยวิธีนี้ · นั่งใกล้กองไฟแล้วรู้สึกร้อนโดยไม่ต้องแตะ
  • วัตถุผิวมืดด้านดูดกลืนความร้อนได้ดีและแผ่ออกได้ดี ส่วน ผิวสว่างมันวาวสะท้อนความร้อนได้ดี — เสื้อผ้าสีอ่อนในวันที่แดดจัดจึงอุ่นน้อยกว่าเสื้อผ้าสีเข้ม และตู้แช่ของเย็นและหม้อเก็บน้ำร้อนจึงทำผิวสว่างมันวาว
• การนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน — กระติกน้ำร้อน (ผนังสองชั้นพร้อมช่องว่าง ใช้ลดทั้งการนำ การพา และการแผ่รังสี) · เสื้อกันหนาว (กักอากาศไว้ เพราะอากาศเป็นฉนวนที่ดีความร้อนจากร่างกายจึงไม่ระบายออก) · หลังคาบ้านสีอ่อน · ฉนวนกันความร้อนของบ้าน · และ ภาวะเรือนกระจก ที่แก๊สในบรรยากาศดูดกลืนรังสีความร้อนที่โลกแผ่ออกแล้วแผ่กลับสู่ผิวโลก (ดู sc-env.md)

ตัวอย่างและวิธีคิด

• จุ่มช้อนโลหะกับช้อนพลาสติกในน้ำร้อนพร้อมกัน ด้ามอย่างใดร้อนกว่า — ด้ามช้อน โลหะ ร้อนกว่า เพราะโลหะนำความร้อนได้ดีกว่าพลาสติก (เป็นการนำความร้อน)
• ทำไมจึงติดตั้งเครื่องปรับอากาศไว้ชิดเพดานมากกว่าชิดพื้น — ลมเย็นที่เป่าออกมีความหนาแน่นมากกว่าจึงจมลง พัดให้อากาศทั้งห้องหมุนเวียนเป็นกระแสพา
• นั่งอยู่ข้างกองไฟแล้วรู้สึกร้อน ผ่านวิธีใด — การ แผ่รังสีความร้อน เพราะความร้อนเดินทางมาถึงตัวโดยไม่ต้องมีตัวกลางสัมผัสกัน
• ทำไมกระติกน้ำร้อนจึงเก็บความร้อนได้ดี — ผนังสองชั้นที่มีช่องว่างหรือสูญญากาศ กันการนำและการพาความร้อน ส่วนผิวมันวาวด้านในสะท้อนรังสีความร้อนกลับ จึงจัดเป็นกรณีที่ใช้หลักการ 3 ข้อพร้อมกัน
• วันอากาศร้อนจัด สวมเสื้อสีขาวกับเสื้อสีดำ สีใดทำให้ตัวร้อนน้อยกว่า — เสื้อ สีขาว สะท้อนแสงและความร้อนได้ดีกว่า จึงดูดกลืนความร้อนน้อยกว่า

ภาพและไดอะแกรม

flowchart TD
    H[ความร้อน] --> A[การนำความร้อน<br/>ผ่านเนื้อตัวกลาง ของแข็ง โลหะนำดี]
    H --> B[การพาความร้อน<br/>ของไหลร้อนลอยขึ้น เย็นจมลง เป็นกระแสพา]
    H --> C[การแผ่รังสีความร้อน<br/>ผ่านสุญญากาศได้ ด้วยคลื่นความร้อน]
    A --> D[ใช้ทำภาชนะ ฉนวน ด้ามกระทะ]
    B --> E[แอร์พัดลม น้ำเดือด ลมบก ลมทะเล]
    C --> F[ดวงอาทิตย์ ไฟผิง ผิวสีเข้มดูดกลืนดี]

คำบรรยายภาพ: ผังสรุปการถ่ายโอนความร้อนสามวิธี วิธีแรกคือการนำความร้อนซึ่งส่งผ่านเนื้อของตัวกลางและเกิดชัดในของแข็ง โดยโลหะนำได้ดีจึงใช้ทำภาชนะและต้องมีด้ามเป็นฉนวน วิธีที่สองคือการพาความร้อนที่ของไหลร้อนลอยขึ้นและของเย็นจมลงเป็นกระแสพา ใช้กับแอร์พัดลมและลมบก–ลมทะเล วิธีที่สามคือการแผ่รังสีความร้อนที่เดินทางผ่านสุญญากาศได้ จึงเป็นวิธีที่ความร้อนจากดวงอาทิตย์และจากกองไฟมาถึงตัวเรา