ประเทศเพื่อนบ้านและความสัมพันธ์ของกลุ่มอาเซียน

องค์ความรู้

• ประเทศเพื่อนบ้าน ในที่นี้หมายถึงประเทศที่มี ชายแดนทางบกติดกับประเทศไทย มี 4 ประเทศ ได้แก่
  • เมียนมา — ติดทางทิศเหนือและทิศตะวันตก
  • ลาว — ติดทางทิศตะวันออกและทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
  • กัมพูชา — ติดทางทิศตะวันออกและทิศตะวันออกเฉียงใต้
  • มาเลเซีย — ติดทางทิศใต้
• ข้อมูลพื้นฐานของเพื่อนบ้านทั้ง 4 ประเทศ (ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม 2569)

ประเทศ	เมืองหลวง	ภาษาราชการ	ศาสนาที่คนส่วนใหญ่นับถือ	เศรษฐกิจเด่น
เมียนมา	เนปยีดอ	ภาษาพม่า	พุทธเถรวาท	เกษตรกรรม (ข้าว ถั่ว พืชสวน) · แก๊สธรรมชาติ · แร่ · ท่องเที่ยว
ลาว	นครหลวงเวียงจันทน์	ภาษาลาว	พุทธเถรวาท	เกษตรกรรม · ขายไฟฟ้าพลังน้ำจากเขื่อน · แร่ · ท่องเที่ยว
กัมพูชา	พนมเปญ	ภาษาเขมร	พุทธเถรวาท	เกษตรกรรม (ข้าว ยางพารา) · สิ่งทอ · ท่องเที่ยว
มาเลเซีย	กัวลาลัมเปอร์	ภาษามลายู	อิสลาม	ยางพารา · น้ำมันปาล์ม · น้ำมันและแก๊สธรรมชาติ · อิเล็กทรอนิกส์

• สังคม — ไทย ลาว กัมพูชา และเมียนมา ผู้คนส่วนใหญ่นับถือพุทธเถรวาท จึงมีวัดและประเพณีคล้ายไทย เช่น ตรุษสงกรานต์ในเดือนเมษายนที่ทั้งลาวและกัมพูชาก็มี ส่วนมาเลเซียประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวมลายูนับถืออิสลามและมีภาษาราชการต่างจากไทย
• เศรษฐกิจ — เพื่อนบ้านส่วนใหญ่ยังพึ่งพาเกษตรกรรมเป็นหลัก และเริ่มมีโรงงานอุตสาหกรรมกับการท่องเที่ยวเข้ามาเสริม จึงมีการค้าขายข้ามแดนกับไทยทุกวัน ทั้งสินค้าเกษตร ผลไม้ และของใช้ในชีวิตประจำวัน
• การเมือง — แต่ละประเทศมีการปกครองเป็นของตัวเอง
  • ไทย มาเลเซีย และกัมพูชา มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขภายใต้รัฐธรรมนูญ โดยมาเลเซียจะเลือกประมุขจากสุลต่านของรัฐต่าง ๆ สลับกันเป็นวาระ
  • ลาว ปกครองแบบสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชน
  • เมียนมา เป็นสาธารณรัฐ แต่หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อ พ.ศ. 2564 ประเทศยังมีความขัดแย้งภายในและการปกครองโดยคณะทหาร
• ความสัมพันธ์กับไทย — ไทยมีพรมแดนทางบกร่วมกับเพื่อนบ้านยาวมาก มีด่านชายแดนอยู่หลายแห่ง
  • สะพานข้ามแม่น้ำโขงมีกับลาว — สะพานมิตรภาพไทย-ลาว แห่งที่ 1 (หนองคาย-นครหลวงเวียงจันทน์) และแห่งที่ 2 (มุกดาหาร-สะหวันนะเขต)
  • ชายแดนไทยกับเมียนมา กั้นด้วยแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำเมย จึงมีสะพานข้ามแม่น้ำเมยที่อำเภอแม่สอด-เมืองเมียวดี และสะพานข้ามแม่น้ำสายที่อำเภอแม่สาย-เมืองท่าขี้เหล็ก
  • คนทั้งสองประเทศจึงค้าขาย ท่องเที่ยว และเดินทางไปมาหาสู่กันได้สะดวก

ตัวอย่างและวิธีคิด

• เพื่อนที่มาจากนครหลวงเวียงจันทน์ใช้ภาษาของประเทศใด — ภาษาลาว เพราะลาวมีภาษาราชการคือภาษาลาว และมีนครหลวงเวียงจันทน์เป็นเมืองหลวง
• ทำไมลาวจึงขายไฟฟ้าให้ประเทศไทยได้ — ลาวมีแม่น้ำโขงและแควสาขาหลายสาย จึงสร้างเขื่อนผลิตไฟฟ้าพลังน้ำได้มาก เกินความต้องการใช้ในประเทศ จึงขายให้เพื่อนบ้าน
• ประเทศเพื่อนบ้านของไทยที่มีคนส่วนใหญ่นับถืออิสลามคือประเทศใด — มาเลเซีย เพราะประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวมลายูนับถืออิสลาม
• เหตุใดคนไทยจึงเดินทางไปทำงานที่มาเลเซียได้ง่ายกว่าประเทศอื่น — ทั้งสองประเทศมีชายแดนติดกัน มีด่านให้ผ่านได้ตามกฎหมาย และมีข้อตกลงด้านเศรษฐกิจและแรงงานร่วมกัน
• เดินทางจากกรุงเทพฯ ไปกัมพูชา จะผ่านประเทศใดก่อน — กรุงเทพฯ ไม่ติดชายแดนกัมพูชา ต้องเดินทางไปทางภาคตะวันออก เช่น จังหวัดสระแก้วหรือจันทบุรี แล้วจึงข้ามแดนเข้าประเทศกัมพูชา

ภาพและไดอะแกรม

flowchart TB
    TH[ประเทศไทย<br/>กรุงเทพมหานคร]
    TH -- ทิศเหนือและทิศตะวันตก --> MM[เมียนมา<br/>เนปยีดอ]
    TH -- ทิศตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือ --> LA[ลาว<br/>นครหลวงเวียงจันทน์]
    TH -- ทิศตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ --> KH[กัมพูชา<br/>พนมเปญ]
    TH -- ทิศใต้ --> MY[มาเลเซีย<br/>กัวลาลัมเปอร์]

คำบรรยายภาพ: แผนผังแสดงประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน 4 ประเทศที่มีชายแดนทางบกติดกัน พร้อมทิศทางของชายแดนและชื่อเมืองหลวงของแต่ละประเทศ คือ เมียนมาอยู่ทางทิศเหนือกับทิศตะวันตก ลาวอยู่ทางทิศตะวันออกกับตะวันออกเฉียงเหนือ กัมพูชาอยู่ทางทิศตะวันออกกับตะวันออกเฉียงใต้ และมาเลเซียอยู่ทางทิศใต้

คำบรรยายภาพ: แผนที่แสดงที่ตั้งของประเทศไทยอยู่ตรงกลาง โดยมีเมียนมาอยู่ทางทิศเหนือและทิศตะวันตก ลาวอยู่ทางทิศตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือ กัมพูชาอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ และมาเลเซียอยู่ทางทิศใต้ พร้อมป้ายชื่อเมืองหลวงของแต่ละประเทศ

องค์ความรู้

• อาเซียน (ASEAN) ย่อมาจาก สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ — ก่อตั้งเมื่อ 8 สิงหาคม 2510 (ค.ศ. 1967) โดย 5 ประเทศลงนาม «ปฏิญญากรุงเทพ» ที่กรุงเทพมหานคร ได้แก่ อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ และไทย เรียก 5 ประเทศนี้ว่า ประเทศผู้ก่อตั้ง
• ต่อมามีประเทศอื่นเข้าเป็นสมาชิกเพิ่มขึ้นตามลำดับ จนครบ 10 ประเทศ เมื่อ พ.ศ. 2542 และล่าสุด ติมอร์-เลสเต เข้าเป็นสมาชิกคนที่ 11 เมื่อ 26 ตุลาคม 2568 ทำให้ปัจจุบันอาเซียนมีสมาชิกทั้งหมด 11 ประเทศ (ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม 2569)

ปีที่เข้าเป็นสมาชิก (พ.ศ.)	ประเทศ
2510 (ผู้ก่อตั้ง)	อินโดนีเซีย · มาเลเซีย · ฟิลิปปินส์ · สิงคโปร์ · ไทย
2527	บรูไน
2538	เวียดนาม
2540	ลาว · เมียนมา
2542	กัมพูชา
2568	ติมอร์-เลสเต

• ประเทศสมาชิก 11 ประเทศ กับเมืองหลวงและเงินสกุล (ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม 2569)

ประเทศ	เมืองหลวง	เงินสกุลของประเทศ
ไทย	กรุงเทพมหานคร	บาท
อินโดนีเซีย	จาการ์ตา	รูเปียห์
มาเลเซีย	กัวลาลัมเปอร์	ริงกิต
ฟิลิปปินส์	มะนิลา	เปโซ
สิงคโปร์	สิงคโปร์	ดอลลาร์สิงคโปร์
บรูไน	บันดาร์เสรีเบกาวัน	ดอลลาร์บรูไน
เวียดนาม	ฮานอย	ดอง
ลาว	นครหลวงเวียงจันทน์	กีบ
เมียนมา	เนปยีดอ	จ๊าด
กัมพูชา	พนมเปญ	เรียล
ติมอร์-เลสเต	ดิลี	ดอลลาร์สหรัฐ

• สัญลักษณ์ของอาเซียน — ธงพื้นสีน้ำเงิน มีวงกลมสีแดงขอบขาวอยู่กลาง มี รวงข้าวสีเหลือง แทนประเทศสมาชิก เดิมมี 10 รวง ต่อมาเมื่อติมอร์-เลสเตเข้าเป็นสมาชิกคนที่ 11 จึงเพิ่มเป็น 11 รวง ให้ตรงกับจำนวนประเทศสมาชิก (แก้โดย พิธีสารเซบู — พิธีสารคือข้อตกลงที่ประเทศสมาชิกร่วมลงนามกันเพื่อ แก้ข้อความในกฎบัตรอาเซียน ฉบับนี้คือ «พิธีสารเซบูว่าด้วยการแก้ไขกฎบัตรอาเซียน พ.ศ. 2569») · คำขวัญคือ «วิสัยทัศน์เดียว อัตลักษณ์เดียว ประชาคมเดียว» · วันอาเซียน ตรงกับวันก่อตั้งคือ 8 สิงหาคม
• สำนักงานเลขาธิการอาเซียน ตั้งอยู่ที่ จาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซีย ส่วนการประชุมสุดยอดอาเซียนที่จัดปีละครั้ง ประเทศเจ้าภาพจะหมุนเวียนกันไปตามชื่อภาษาอังกฤษของประเทศ
• ภาษาที่ใช้ติดต่อกันในอาเซียนคือภาษาอังกฤษ ใช้ทั้งในที่ประชุม เอกสาร และการทำงานร่วมกัน
• ติมอร์-เลสเต เข้าเป็นสมาชิกอาเซียนคนที่ 11 เมื่อ 26 ตุลาคม 2568 ทำให้อาเซียนมีสมาชิกครบ 11 ประเทศ แล้ว (เมืองหลวงคือ ดิลี และใช้เงินสกุลดอลลาร์สหรัฐ)

ตัวอย่างและวิธีคิด

• อาเซียนก่อตั้งวันใด ที่ใด โดยกี่ประเทศ — ก่อตั้งเมื่อ 8 สิงหาคม 2510 ที่กรุงเทพมหานคร โดย 5 ประเทศผู้ก่อตั้ง คือ อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ และไทย
• ประเทศใดเป็นสมาชิกอาเซียนแต่ไม่มีชายแดนติดกับไทย — เวียดนาม ติมอร์-เลสเต (รวมทั้งอินโดนีเซีย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ และบรูไน)
• รวงข้าวบนธงอาเซียนหมายถึงอะไร — หมายถึงประเทศสมาชิกทั้งหมด เดิมมี 10 รวง ต่อมาเพิ่มเป็น 11 รวง ให้ตรงกับจำนวนสมาชิก 11 ประเทศ หลังติมอร์-เลสเตเข้าเป็นสมาชิกเมื่อ 26 ตุลาคม 2568
• ประเทศสมาชิกอาเซียนใช้เงินสกุลเดียวกันทั้งหมดหรือไม่ — ไม่ใช้ แต่ละประเทศมีเงินสกุลของตัวเอง เช่น ไทยใช้บาท ลาวใช้กีบ มาเลเซียใช้ริงกิต และติมอร์-เลสเตใช้ดอลลาร์สหรัฐ
• เพื่อนจากมาเลเซียมาเที่ยวกรุงเทพฯ เขาต้องใช้เงินสกุลใดของไทย — บาท ส่วนเงินสกุลของมาเลเซียคือริงกิต

ภาพและไดอะแกรม

timeline
    title เส้นทางสมาชิกอาเซียนจาก 5 สู่ 11 ประเทศ
    2510 : ก่อตั้งอาเซียนที่กรุงเทพมหานคร โดย 5 ประเทศผู้ก่อตั้ง
    2527 : บรูไนเข้าเป็นสมาชิก
    2538 : เวียดนามเข้าเป็นสมาชิก
    2540 : ลาวและเมียนมาเข้าเป็นสมาชิก
    2542 : กัมพูชาเข้าเป็นสมาชิก ครบ 10 ประเทศ
    2551 : กฎบัตรอาเซียนมีผลใช้บังคับ
    2558 : เปิดประชาคมอาเซียน 3 เสาหลัก
    2568 : ติมอร์-เลสเตเข้าเป็นสมาชิก เป็นสมาชิกคนที่ 11

คำบรรยายภาพ: เส้นเวลาการรวมตัวของอาเซียน เริ่มจากก่อตั้งที่กรุงเทพมหานครใน พ.ศ. 2510 ด้วย 5 ประเทศ แล้วมีบรูไน เวียดนาม ลาว เมียนมา และกัมพูชาเข้าเป็นสมาชิกตามลำดับ จนครบ 10 ประเทศใน พ.ศ. 2542 ต่อมากฎบัตรอาเซียนมีผลใช้บังคับ พ.ศ. 2551 เปิดประชาคมอาเซียนที่มี 3 เสาหลัก พ.ศ. 2558 และล่าสุดติมอร์-เลสเตเข้าเป็นสมาชิกใน พ.ศ. 2568 เป็นสมาชิกคนที่ 11

คำบรรยายภาพ: ภาพแสดงประเทศสมาชิกอาเซียนทั้ง 11 ประเทศ เรียงคู่กับธงชาติ ชื่อประเทศ และชื่อเมืองหลวง ได้แก่ ไทย อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ บรูไน เวียดนาม ลาว เมียนมา กัมพูชา และติมอร์-เลสเต

องค์ความรู้

• วัตถุประสงค์ของอาเซียน — ร่วมมือกันด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม การศึกษา และสาธารณสุข รวมทั้งรักษาสันติภาพและความมั่นคงในภูมิภาค โดยยึดหลัก ไม่ใช้กำลัง และ ไม่เข้าไปยุ่งเรื่องภายในของกันและกัน
• กฎบัตรอาเซียน มีผลใช้บังคับเมื่อ 15 ธันวาคม 2551 เป็นข้อตกลงสูงสุดของอาเซียน ทำให้อาเซียนมีสถานะเป็นนิติบุคคล คือมีตัวตนทางกฎหมายและทำข้อตกลงกับประเทศอื่นได้
• ประชาคมอาเซียน เปิดตัวเมื่อ พ.ศ. 2558 มี 3 เสาหลัก

เสาหลัก	ดูแลเรื่อง	ผลที่ประชาชนเห็นได้
การเมืองและความมั่นคง	สันติภาพ ความมั่นคง และการแก้ปัญหาร่วมกัน	ภูมิภาคสงบ ไม่มีการรบกันระหว่างชาติสมาชิก
เศรษฐกิจ	การค้า การลงทุน และการทำงานข้ามประเทศ	สินค้าซื้อขายระหว่างกันสะดวกขึ้น · ทำงานในประเทศเพื่อนบ้านได้ง่ายขึ้น
สังคมและวัฒนธรรม	การศึกษา วัฒนธรรม สาธารณสุข และคนในภูมิภาค	แลกเปลี่ยนนักเรียน การท่องเที่ยว และการแข่งขันกีฬาซีเกมส์

• ความร่วมมือที่เด็ก ป.6 เห็นได้จริง
  • สินค้าหลายอย่างที่ซื้อขายระหว่างประเทศสมาชิกไม่ต้องเสียภาษีนำเข้า (เขตการค้าเสรีอาเซียน)
  • คนที่จบอาชีพบางสาขาไปทำงานในประเทศเพื่อนบ้านได้ง่ายขึ้น (ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน)
  • การท่องเที่ยวข้ามแดนที่สะดวกขึ้น เพราะหลายประเทศในภูมิภาคยกเว้นวีซ่าให้กัน
  • การแข่งขันกีฬาซีเกมส์และการแลกเปลี่ยนด้านการศึกษา วัฒนธรรม และสาธารณสุข
  • ความร่วมมือกับประเทศนอกภูมิภาค เช่น อาเซียน+3 ซึ่งร่วมมือกับจีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้
• อาเซียนมี «ความสัมพันธ์ฉันเพื่อนบ้าน» ในภูมิภาคนี้ด้วย — ประเทศสมาชิกที่อยู่ติดกันมีชายแดนทางบกและทางทะเลร่วมกัน จึงมีข้อตกลงเรื่องการค้าชายแดน การใช้แม่น้ำโขง และการเดินทางข้ามแดน เพื่อให้คนไปมาหาสู่และค้าขายกันได้โดยสงบ
• ผลต่อตัวเรา — เมื่อคนในอาเซียนเดินทางและทำงานข้ามประเทศกันได้ง่ายขึ้น เด็กไทยจึงต้องฝึกภาษา เรียนรู้วัฒนธรรมเพื่อนบ้าน และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้

ตัวอย่างและวิธีคิด

• อาเซียน+3 หมายถึงความร่วมมือระหว่างใคร — อาเซียนกับจีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้
• ประชาคมอาเซียนเปิดเมื่อใด และมีกี่เสาหลัก — เปิดเมื่อ พ.ศ. 2558 มี 3 เสาหลัก คือ การเมืองและความมั่นคง เศรษฐกิจ และสังคมกับวัฒนธรรม
• ทำไมสินค้าระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียนจึงมีราคาถูกลง — เพราะมีเขตการค้าเสรีอาเซียน สินค้าหลายรายการที่ซื้อขายกันในกลุ่มไม่ต้องเสียภาษีนำเข้า ต้นทุนจึงลดลงและผู้บริโภคจ่ายถูกลง
• อาเซียนยึดหลักสำคัญอะไรในการอยู่ร่วมกัน — ไม่ใช้กำลังในการแก้ปัญหา และไม่เข้าไปยุ่งเรื่องภายในของประเทศสมาชิกอื่น จึงทำให้ภูมิภาคนี้สงบและร่วมมือกันได้
• นักเรียนอยากทำงานด้านการท่องเที่ยวในประเทศเพื่อนบ้าน ควรเตรียมตัวอย่างไร — ฝึกภาษาอังกฤษซึ่งใช้ติดต่อกันในอาเซียน และเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมของประเทศนั้น เพราะความร่วมมือในประชาคมเศรษฐกิจทำให้การทำงานข้ามประเทศทำได้ง่ายขึ้น

ภาพและไดอะแกรม

flowchart TD
    A[ประชาคมอาเซียน พ.ศ. 2558] --> B[เสาหลักที่ 1<br/>การเมืองและความมั่นคง]
    A --> C[เสาหลักที่ 2<br/>เศรษฐกิจ]
    A --> D[เสาหลักที่ 3<br/>สังคมและวัฒนธรรม]
    C --> C1[ค้าขายระหว่างกันสะดวกขึ้น<br/>เขตการค้าเสรีอาเซียน]
    C --> C2[ทำงานข้ามประเทศได้ง่ายขึ้น<br/>ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน]
    D --> D1[แลกเปลี่ยนวัฒนธรรม การศึกษา และกีฬา<br/>เช่น ซีเกมส์]

คำบรรยายภาพ: แผนผังโครงสร้างประชาคมอาเซียนที่เปิดเมื่อ พ.ศ. 2558 ประกอบด้วย 3 เสาหลัก ได้แก่ การเมืองและความมั่นคง เศรษฐกิจ และสังคมกับวัฒนธรรม โดยเสาหลักเศรษฐกิจทำให้การค้าและการทำงานข้ามประเทศสะดวกขึ้น ส่วนเสาหลักสังคมและวัฒนธรรมครอบคลุมการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม การศึกษา และการแข่งขันกีฬาซีเกมส์

คำบรรยายภาพ: ภาพคนในประเทศสมาชิกอาเซียนร่วมกิจกรรมกัน เช่น นักเรียนที่มาแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม และนักกีฬาที่แข่งขันซีเกมส์ โดยมีธงอาเซียนอยู่ตรงกลาง พร้อมคำขวัญ «วิสัยทัศน์เดียว อัตลักษณ์เดียว ประชาคมเดียว» สื่อถึงความร่วมมือระหว่างประเทศในภูมิภาค