เรื่องย่อยที่ 1
ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญของไทย (ดิน น้ำ ป่าไม้ แร่)
องค์ความรู้
- ทรัพยากรธรรมชาติ คือสิ่งที่ได้จากธรรมชาติและนำมาใช้ประโยชน์ แบ่งตามการใช้แล้วเป็นอย่างไรได้สองกลุ่ม (การแบ่งตามความสามารถในการเกิดทดแทนและตัวอย่างทรัพยากรทั่วไปดู
../วิทยาศาสตร์/sc-env.mdหัวข้อ sc-env-01 — หัวข้อนี้เน้นทรัพยากรของประเทศไทย)- ใช้แล้วหมดไป — แร่ เช่น ลิกไนต์ ยิปซัม และหินปูน รวมถึงแก๊สธรรมชาติซึ่งใช้เป็นเชื้อเพลิงผลิตไฟฟ้า
- ใช้แล้วเกิดใหม่ได้ ถ้าไม่ใช้เกินกำลังธรรมชาติ — ดิน น้ำ ป่าไม้ สัตว์ป่า และอากาศบริสุทธิ์
- ทรัพยากรสำคัญของไทยและประโยชน์ที่ได้
| ทรัพยากร | ตัวอย่างในไทย | ประโยชน์ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|
| ดิน | ดินเหนียวที่ราบลุ่มภาคกลาง · ดินทรายที่ราบสูงอีสาน · ดินภูเขา | ปลูกข้าว พืชไร่ และผลไม้ | ใช้ปุ๋ยเคมีเกินจะทำให้ดินเสื่อม |
| น้ำ | แม่น้ำ ลำคลอง บึง อ่างเก็บน้ำ และน้ำใต้ดิน | ดื่ม ใช้ในเกษตรกรรม อุตสาหกรรม และผลิตไฟฟ้า | ต้องไม่ทิ้งของเสียลงแหล่งน้ำ |
| ป่าไม้ | ป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ ป่าชายเลน และป่าสนเขา | ต้นน้ำ ไม้ สมุนไพร ที่อยู่สัตว์ป่า และป้องกันดินถล่ม | ตัดไม้ทำลายป่าทำให้ดินอุ้มน้ำน้อยลง |
| แร่และพลังงาน | ลิกไนต์ ยิปซัม หินปูน และแก๊สธรรมชาติในอ่าวไทย | ใช้ในอุตสาหกรรมและผลิตไฟฟ้า | เป็นทรัพยากรใช้แล้วหมดไป จึงต้องประหยัด |
| ทรัพยากรชีวภาพ | สัตว์ป่า พืช สมุนไพร และสัตว์น้ำ | อาหาร ยารักษาโรค รายได้จากการท่องเที่ยว | การจับสัตว์น้ำเกินขนาดทำให้บางชนิดลดลง |
- ทรัพยากรแต่ละอย่างเชื่อมกันเป็นระบบ — ตัดป่า → ดินถูกชะล้าง → ดินเสื่อม → น้ำในลำคลองขุ่นและท่วมง่ายขึ้น → สัตว์น้ำลดลง ผลเสียจึงไม่ได้เกิดเฉพาะจุดที่ทำลาย
- ความเปลี่ยนแปลงของทรัพยากรในอดีตกับปัจจุบัน — เมื่อก่อนป่าเป็นผืนใหญ่ มีคลองใช้สัญจร และเกษตรอาศัยน้ำฝน ปัจจุบันพื้นที่ป่าลดลงเพราะเปลี่ยนเป็นที่นา ที่อยู่ ถนนและโรงงาน หลายคลองถูกถมหรือตื้นเขิน เกษตรใช้ชลประทาน เครื่องจักร และปุ๋ยเคมีมากขึ้น จึงได้ผลผลิตสูงขึ้นแต่ใช้ทรัพยากรมากขึ้นด้วย
ตัวอย่างและวิธีคิด
- เพราะเหตุใดป่าไม้จึงเป็นทรัพยากรที่สำคัญเป็นพิเศษ — เพราะเป็นต้นน้ำของลำคลอง ช่วยดูดซับน้ำ กันดินถล่ม เป็นที่อยู่ของสัตว์ป่า และให้ไม้กับสมุนไพร ถ้าป่าหมดจะกระทบทั้งน้ำ ดิน และสัตว์ป่าพร้อมกัน
- ทำไมแร่จึงต้องใช้อย่างประหยัดกว่าดิน — แร่เป็นทรัพยากรใช้แล้วหมดไปและเกิดใหม่ได้ยาก ส่วนดินฟื้นตัวได้แต่ใช้เวลานานและต้องดูแลให้ดี
- น้ำใต้ดินนำมาใช้ได้ไม่จำกัดจริงหรือไม่ — ไม่จริง ถ้าสูบน้ำใต้ดินมากเกินไปจะเกิดการทรุดตัวของพื้นดินและน้ำใต้ดินลดลง จึงควรใช้เฉพาะที่จำเป็น
- เกษตรกรใช้ปุ๋ยเคมีมากเกินไปเป็นเวลานาน จะกระทบทรัพยากรใดบ้าง — กระทบดินให้เสื่อมลง ทั้งยังมีสารเคมีไหลลงแหล่งน้ำ ทำให้น้ำและสัตว์น้ำเสียหาย
ภาพและไดอะแกรม
flowchart TD
F[ตัดไม้ทำลายป่า] --> S[ผิวดินถูกชะล้างและดินเสื่อม]
S --> W[น้ำในลำคลองขุ่นและท่วมง่ายขึ้น]
W --> A[สัตว์น้ำและสัตว์ป่าลดลง]
A --> P[รายได้จากการเกษตร ประมง และท่องเที่ยวลดลง]
P --> F
คำบรรยายภาพ: แผนผังแสดงว่าทรัพยากรสำคัญของไทยเชื่อมโยงกันเป็นวงจร เมื่อตัดไม้ทำลายป่า ผิวดินจะถูกชะล้างจนดินเสื่อม จากนั้นน้ำในลำคลองจะขุ่นและท่วมง่ายขึ้น สัตว์น้ำกับสัตว์ป่าลดลง และสุดท้ายรายได้จากการเกษตร ประมง และการท่องเที่ยวก็ลดลงตาม
คำบรรยายภาพ: ภาพสี่ช่องแสดงทรัพยากรธรรมชาติสำคัญของไทย ช่องแรกคือดินจากที่ราบลุ่มที่มีนาข้าว ช่องที่สองคือน้ำในแม่น้ำที่มีเรือสัญจร ช่องที่สามคือป่าไม้รวมทั้งป่าชายเลนและสัตว์น้ำที่อาศัยอยู่ และช่องที่สี่คือแร่ในเหมือง พร้อมป้ายบอกประโยชน์ของทรัพยากรแต่ละประเภท
