เรื่องย่อยที่ 1
คัมภีร์ของศาสนา (พระไตรปิฎก)
องค์ความรู้
- คัมภีร์ คือหนังสือหรือตำราที่รวบรวมคำสอนของศาสนา ศาสนิกชนใช้เป็นหลักอ้างอิงว่าศาสนาสอนอะไรและควรปฏิบัติอย่างไร
- คัมภีร์ของพระพุทธศาสนาคือ พระไตรปิฎก — «ไตร» แปลว่า สาม · «ปิฎก» แปลว่า ตะกร้า (หรือคัมภีร์) จึงแปลรวมว่า «ตะกร้า 3 ใบ» หมายถึงคำสอนที่จัดรวบรวมไว้เป็น 3 หมวด
- แต่ละปิฎกรวบรวมเรื่องไม่เหมือนกัน จึงต้องแยกให้ออก
| ปิฎก | รวบรวมเรื่องอะไร | ตัวอย่างที่เจอบ่อย |
|---|---|---|
| พระวินัยปิฎก | ข้อบัญญัติและระเบียบการปฏิบัติของ พระสงฆ์ | สิกขาบทของพระภิกษุ · วิธีอุปสมบท · วิธีจัดการเมื่อพระสงฆ์ทำผิด |
| พระสุตตันตปิฎก | พระสูตร หรือคำเทศนาของพระพุทธเจ้าและพระสาวก รวมทั้งเรื่องเล่า | พุทธประวัติ · ชาดก · ธัมมจักกัปปวัตนสูตร |
| พระอภิธรรมปิฎก | หลักธรรม ที่อธิบายอย่างเป็นระบบ | การจำแนกสภาวธรรม · หลักธรรมเชิงวิเคราะห์ |
- เดิมคำสอนสืบทอดด้วย การท่องจำปากเปล่า โดยพระสงฆ์ผู้ทรงจำได้แม่นยำ แล้วมาช่วยกันตรวจทานในการประชุมใหญ่ที่เรียกว่า สังคายนา
- สังคายนาครั้งแรก จัดขึ้นหลังพุทธปรินิพพานได้ 3 เดือน ณ ถ้ำสัตตบรรณคูหา เมืองราชคฤห์ โดยมี พระมหากัสสปะ เป็นประธาน ต่อมาจึงจดจารึกเป็นตัวอักษรและแปลเป็นภาษาต่าง ๆ
- ทุกวันนี้เราอ่านคำสอนในพระไตรปิฎกได้จากฉบับแปลภาษาไทย และมีหนังสือที่รวบรวมหลักธรรมสำหรับผู้เริ่มอ่านด้วย
- ศาสนาอื่นก็มีคัมภีร์ของตน — สรุปเทียบไว้ในเรื่องย่อยที่ 3
ตัวอย่างและวิธีคิด
- คำว่า «ไตรปิฎก» แปลว่าอะไร — แปลว่า «ตะกร้า 3 ใบ» หมายถึงคัมภีร์ที่รวบรวมคำสอนเป็น 3 หมวด ได้แก่ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก และพระอภิธรรมปิฎก
- อยากอ่านเรื่องชาดกและพุทธประวัติ ควรค้นในปิฎกใด — พระสุตตันตปิฎก เพราะรวมพระสูตรและเรื่องเล่าที่พระพุทธเจ้าทรงเทศนาไว้ รวมทั้งชาดก
- ปิฎกใดว่าด้วยวินัยของพระสงฆ์ — พระวินัยปิฎก เป็นหมวดข้อบัญญัติสำหรับกำกับการประพฤติของพระสงฆ์ ไม่ใช่หลักธรรมสำหรับฆราวาสโดยตรง
- ทำไมจึงต้องทำสังคายนา — เพื่อรวบรวมและตรวจทานคำสอนให้ตรงกันก่อนสืบทอดต่อไป ป้องกันคำสอนคลาดเคลื่อนหรือถูกเพิ่มเติมขึ้นใหม่
ภาพและไดอะแกรม
flowchart TD
A["พระไตรปิฎก<br/>คัมภีร์ของพระพุทธศาสนา"] --> B["พระวินัยปิฎก<br/>วินัยของพระสงฆ์"]
A --> C["พระสุตตันตปิฎก<br/>พระสูตรและเรื่องเล่า"]
A --> D["พระอภิธรรมปิฎก<br/>หลักธรรมอย่างเป็นระบบ"]
B --> E["สืบทอดด้วยการท่องจำ<br/>แล้วจดจารึกเป็นตัวอักษร"]
C --> E
D --> E
คำบรรยายภาพ: ผังแสดงคัมภีร์พระไตรปิฎกซึ่งเป็นคัมภีร์ของพระพุทธศาสนา แยกเป็น 3 หมวด คือพระวินัยปิฎกที่ว่าด้วยข้อบัญญัติของพระสงฆ์ พระสุตตันตปิฎกที่รวบรวมพระสูตรและเรื่องเล่า และพระอภิธรรมปิฎกที่อธิบายหลักธรรมอย่างเป็นระบบ โดยทั้งสามหมวดสืบทอดด้วยการท่องจำก่อนจะจดจารึกเป็นตัวอักษร