เรื่องย่อยที่ 1
เรียงลำดับคำตามพยัญชนะต้น
องค์ความรู้
- พจนานุกรมไทยเรียงคำตาม «รูปอักษร» ไม่ใช่ตามเสียง — คำที่อ่านออกเสียงคล้ายกันแต่อยู่ต่างหมวดก็แยกจากกัน เช่น «ทราบ» อยู่หมวด ท ไม่ใช่หมวด ซ
- เกณฑ์ชั้นที่หนึ่งคือพยัญชนะตัวแรก (พยัญชนะต้น) เรียงตามลำดับอักษรไทย
- ก ข ฃ ค ฅ ฆ ง จ ฉ ช ซ ฌ ญ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ณ ด ต ถ ท ธ น บ ป ผ ฝ พ ฟ ภ ม ย ร ฤ ฤๅ ล ฦ ฦๅ ว ศ ษ ส ห ฬ อ ฮ
- «ฤ ฤๅ» ไม่ใช่พยัญชนะ แต่พจนานุกรมจัดเรียงไว้ต่อจาก ร · «ฦ ฦๅ» จัดไว้ต่อจาก ล
- ตัว ฃ และ ฅ ไม่มีคำไทยที่ใช้จริงแล้ว แต่พจนานุกรมยังกันที่ไว้ในลำดับ
- คำที่ขึ้นต้นด้วยสระหน้า เ แ โ ใ ไ ให้ข้ามสระนั้นไปดูพยัญชนะที่ตามมา เช่น «เกล้า» อยู่หมวด ก · «ใจ» อยู่หมวด จ · «แม่» อยู่หมวด ม
- คำที่ขึ้นต้นด้วย ห นำ หรือ อ นำ ให้ยึดตัวอักษรตัวแรกที่เขียน เช่น «หมา» «หญ้า» «หนู» อยู่หมวด ห · «อยู่» «อย่า» อยู่หมวด อ
- เทียบคำให้ดูตัวอักษรที่ต่างกันในตำแหน่งแรกสุด แล้วจึงตัดสิน เช่น «กลอน» มาก่อน «คลอน» เพราะ ก มาก่อน ค · «ศาลา» มาก่อน «สาระ» เพราะ ศ มาก่อน ส
- คำที่มีพยัญชนะควบกล้ำ (ปลา · กล้า · ขวาน) ยังใช้พยัญชนะตัวแรกเป็นหลัก จึงอยู่หมวด ป · ก · ข ตามเดิม
- หลักเดียวกันนี้คือวิธี ค้นคำในพจนานุกรม ด้วย — หาหมวดอักษรให้ได้ก่อน แล้วจึงดูรูปสระและตัวสะกดในเกณฑ์ถัดไป (ดู th-dict-02)
ตัวอย่างและวิธีคิด
- เรียงคำ 5 คำ «คิด · ใจ · เกล้า · หน้า · ดัง» ตามพจนานุกรม — ดูพยัญชนะต้นทีละคำ: เกล้า (ก) · คิด (ค) · ใจ (จ) · ดัง (ด) · หน้า (ห) จึงเรียงเป็น เกล้า · คิด · ใจ · ดัง · หน้า (สระหน้า ใ ของ «ใจ» ไม่นับเป็นตัวแรก)
- เรียงคำจากงานเขียนจริง — คำ «ขาด · เจ้า · คิด · เช้า · ดัง · ทุก · บาท · ปาง · เกล้า · เฝ้า · เย็น · วัง · สุนทร · หน้า · อดิศร» ตัดมาจาก «นิราศภูเขาทอง» ของสุนทรภู่ (กลอนแปด · ฉบับเผยแพร่บนวิกิซอร์ซ) เรียงตามพจนานุกรมได้เป็น เกล้า · ขาด · คิด · เช้า · ดัง · ทุก · บาท · ปาง · เฝ้า · เย็น · วัง · สุนทร · หน้า · อดิศร · วิธีคิด: เทียบตัวแรกของทุกคำตามลำดับอักษร ก ข ค ช ด ท บ ป ฝ ย ว ส ห อ แล้วจึงค่อยไปจัดคำที่พยัญชนะต้นซ้ำกันทีหลัง
- «ทราบ» กับ «ซาบ» อ่านคล้ายกัน เปิดพจนานุกรมที่หมวดใด — «ทราบ» ขึ้นต้นด้วย ท จึงอยู่หมวด ท · «ซาบ» ขึ้นต้นด้วย ซ จึงอยู่หมวด ซ — เสียงอ่านใช้ตัดสินไม่ได้ ต้องดูรูปอักษร
- «หญ้า» ควรอยู่หมวดใด — อยู่หมวด ห เพราะรูปอักษรตัวแรกคือ ห (หญ้าเป็นอักษรนำ อ่านออกเสียง «ย่า» แต่พจนานุกรมดูรูป ไม่ดูเสียง)
- ตรวจคำตอบเร็ว ๆ ด้วยการนับหมวด — ถ้าเรียงแล้วเจอคำที่หมวดอักษรกระโดดย้อนหลัง เช่น ขึ้นต้น ห แล้วตามด้วย ด แปลว่าเรียงผิดแล้ว ไม่ต้องเสียเวลาอ่านความหมาย
ภาพและไดอะแกรม
flowchart TD
A[ได้คำที่ต้องเรียงมา 4-5 คำ] --> B{พยัญชนะต้นต่างกันไหม}
B -- ต่างกัน --> C[เรียงตามลำดับอักษร ก ถึง ฮ<br/>ฤ ต่อจาก ร · ฦ ต่อจาก ล]
B -- ซ้ำกัน --> D["ตัดสินด้วยเกณฑ์ชั้นถัดไป<br/>สระ → ตัวสะกด → วรรณยุกต์"]
C --> E{มีคำขึ้นต้นด้วยสระหน้า เ แ โ ใ ไ หรือไม่}
E -- มี --> F[ข้ามสระหน้าไปดูพยัญชนะที่ตามมา<br/>เกล้า อยู่หมวด ก · ใจ อยู่หมวด จ]
E -- ไม่มี --> G[ได้ลำดับคำ]
F --> G
D --> G
คำบรรยายภาพ: แผนผังวิธีเรียงคำตามพจนานุกรม เริ่มจากดูว่าคำที่ต้องเรียงมีพยัญชนะต้นต่างกันหรือไม่ ถ้าต่างกันให้เรียงตามลำดับอักษร ก ถึง ฮ โดยจัด ฤ ไว้ต่อจาก ร และ ฦ ไว้ต่อจาก ล ถ้าพยัญชนะต้นซ้ำกันต้องไปใช้เกณฑ์ชั้นถัดไปคือสระ ตัวสะกด และวรรณยุกต์ ถ้ามีคำที่ขึ้นต้นด้วยสระหน้า เ แ โ ใ ไ ให้ข้ามสระนั้นไปดูพยัญชนะที่ตามมา แล้วจึงได้ลำดับคำที่ถูกต้อง
| หมวดอักษร | คำตัวอย่าง | เพราะอะไรจึงอยู่หมวดนี้ |
|---|---|---|
| ก | เกล้า | ข้ามสระหน้า เ- ไปดูพยัญชนะ ก |
| ท | ทราบ | ดูรูปอักษร ท ไม่ดูเสียงที่อ่านว่า «ซาบ» |
| ห | หมา · หญ้า | อักษรนำยังยึดตัวแรกที่เขียนคือ ห |
| จ | ใจ | ข้ามสระหน้า ใ- ไปดูพยัญชนะ จ |
| อ | อดิศร | ขึ้นต้นด้วย อ จึงอยู่ท้าย ๆ ของลำดับอักษร |
คำบรรยายภาพ: ตารางเทียบคำกับหมวดอักษรในพจนานุกรม แสดงว่า «เกล้า» อยู่หมวด ก และ «ใจ» อยู่หมวด จ เพราะสระหน้าไม่นับเป็นตัวแรก «ทราบ» อยู่หมวด ท เพราะใช้รูปอักษรไม่ใช้เสียง «หมา» กับ «หญ้า» อยู่หมวด ห เพราะเป็นอักษรนำ และ «อดิศร» อยู่หมวด อ ซึ่งอยู่ท้ายลำดับอักษร