มารยาทในการฟัง การดู และการพูด

องค์ความรู้

• มารยาทในการฟัง ดู และพูด คือกิริยาและถ้อยคำที่แสดงว่าเราให้เกียรติผู้พูด ให้เกียรติผู้ฟัง และไม่รบกวนคนรอบข้าง — เป็นสิ่งที่ทำให้การสื่อสารในห้องเรียนและในชีวิตประจำวันราบรื่น
• มารยาทในการฟัง
  • ตั้งใจฟังจนจบ ไม่พูดแทรกและไม่ตัดบท
  • มองผู้พูดพอเป็นธรรมชาติ พยักหน้าหรือตอบรับสั้น ๆ ให้รู้ว่ากำลังฟังอยู่
  • ไม่เล่นโทรศัพท์ ไม่วาดรูปเล่น ไม่คุยกับเพื่อนข้าง ๆ
  • ไม่หัวเราะเยาะผู้ที่พูดผิด และไม่ซุบซิบวิจารณ์ขณะเขาพูด
  • ถ้าไม่เข้าใจ ให้ถามเมื่อผู้พูดจบด้วยคำสุภาพ
• มารยาทในการดู
  • ดูอย่างตั้งใจ จับประเด็น และจดสั้น ๆ เฉพาะใจความสำคัญ
  • ไม่ส่งเสียงรบกวนผู้อื่นเมื่อดูในหอประชุม โรงภาพยนตร์ หรือในห้องเรียน
  • ไม่ยืนบังการมองของคนอื่น ถ่ายภาพหรืออัดคลิปในงานควรขออนุญาตก่อน
  • เมื่อแสดงความเห็นต่อสิ่งที่ดู ไม่ใช้ถ้อยคำรุนแรงกับผู้พูดหรือผู้แสดง
• มารยาทในการพูด
  • ใช้ถ้อยคำสุภาพ ขึ้นต้นและลงท้ายให้เหมาะกับบุคคลและโอกาส เช่น พูดกับครู เพื่อน หรือผู้ใหญ่ในชุมชน
  • รอให้ผู้พูดเดิมจบก่อน แล้วจึงเริ่มพูดของตัวเอง
  • ไม่พูดคนเดียวจนเกินเวลา และเปิดทางให้คนอื่นได้พูดบ้าง
  • ใช้ระดับภาษาให้เหมาะกับผู้ฟัง คำแสดงความสุภาพที่ใช้บ่อย เช่น ครับ · ค่ะ · ขอบคุณ · ขอโทษ · ขออนุญาต · รบกวนถามหน่อยครับ
  • พูดถึง «เรื่อง» ไม่พูดถึง «ตัวบุคคล» เมื่อต้องตำหนิหรือทักท้วง
• มารยาทในช่องทางออนไลน์ — การแสดงความเห็นใต้คลิปหรือในกลุ่มแชตก็ต้องมีมารยาทเช่นเดียวกับการพูดต่อหน้า คือไม่ด่าทอ ไม่เยาะเย้ย ไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัวของผู้อื่น และไม่ส่งต่อข้อความที่ยังไม่ได้ตรวจสอบว่าจริง
• มารยาทกับกาลเทศะ — เรื่องเดียวกันพูดกับเพื่อนได้ แต่ถ้าพูดกับครูต้องสุภาพขึ้น จึงต้องดูว่า «ใคร» «ที่ไหน» «เมื่อไร» ก่อนพูดทุกครั้ง
• มารยาทที่แสดงความรับผิดชอบต่อสังคม — การไม่ส่งต่อข้อความที่ยังไม่ตรวจสอบ และการไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัวของผู้อื่น ช่วยไม่ให้เกิดความเสียหายกับคนที่เราไม่เคยพบหน้าด้วย

ด้าน	สิ่งที่ควรทำ	สิ่งที่ไม่ควรทำ
ฟัง	ฟังจนจบ พยักหน้ารับ ถามเมื่อผู้พูดจบ	พูดแทรก หัวเราะเยาะ ซุบซิบวิจารณ์
ดู	จับประเด็น จดสั้น ๆ ไม่ส่งเสียงรบกวน	ยืนบังคนอื่น เปิดเสียงดัง แสดงความเห็นด้วยถ้อยคำรุนแรง
พูด	ถ้อยคำสุภาพตามกาลเทศะ เปิดทางให้คนอื่น	พูดคนเดียวเกินเวลา ตำหนิตัวบุคคล
ออนไลน์	ตรวจสอบก่อนส่งต่อ เคารพข้อมูลส่วนตัวผู้อื่น	ด่าทอ เยาะเย้ย แชร์ข้อมูลส่วนตัวของผู้อื่น

คำบรรยายภาพ: ตารางเทียบสิ่งที่ควรทำกับสิ่งที่ไม่ควรทำในมารยาททั้งสี่ด้าน คือการฟังที่ควรฟังจนจบและห้ามพูดแทรก การดูที่ควรจับประเด็นและห้ามบังการมองของคนอื่น การพูดที่ควรใช้ถ้อยคำสุภาพและห้ามพูดคนเดียวเกินเวลา และการสื่อสารออนไลน์ที่ควรตรวจสอบก่อนส่งต่อและห้ามเปิดเผยข้อมูลส่วนตัวของผู้อื่น

ตัวอย่างและวิธีคิด

• เพื่อนกำลังรายงานหน้าชั้น แล้วเราต้องการแก้ข้อมูลที่ผิด ควรทำอย่างไร — รอให้เพื่อนรายงานจบก่อน แล้วยกมือขออนุญาตจากครู จากนั้นพูดถึงตัวข้อมูลโดยไม่ตำหนิตัวเพื่อน เช่น «ตรงช่วงจำนวนครัวเรือน หนูอ่านมาเป็นอีกจำนวนหนึ่งครับ»
• ดูสารคดีในห้องเรียน แล้วเพื่อนคุยกันตลอดเวลา ควรบอกอย่างไร — บอกด้วยถ้อยคำสุภาพและเหตุผลสั้น ๆ ว่าเสียงคุยทำให้ฟังไม่ชัด หรือย้ายไปนั่งห่างเล็กน้อยโดยไม่โต้เถียงกันในห้อง
• มีคนตั้งคำถามที่เราตอบไม่ได้ในระหว่างพูดโน้มน้าว — ฟังให้จบก่อน แล้วพูดว่า «คำถามนี้ดี ผมยังไม่มีข้อมูลตรงส่วนนี้ ขอกลับไปค้นแล้วมาบอกอีกครั้งครับ» การตอบแบบนี้ยังรักษาความน่าเชื่อถือไว้ได้ดีกว่าเดาคำตอบ
• ในกลุ่มแชตมีเพื่อนส่งข้อความล้อเลียนรูปร่างของเพื่อนอีกคน ควรทำอย่างไร — ไม่ส่งต่อและไม่หัวเราะตาม แล้วบอกในกลุ่มว่าข้อความแบบนี้ทำให้คนอื่นเสียใจ ควรลบและขอโทษ ซึ่งเป็นการใช้มารยาทออนไลน์แบบเดียวกับมารยาทต่อหน้า
• «นิทานเวตาล» ของพระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ (นามปากกา น.ม.ส. · พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2461) แสดงมารยาทในการฟังอย่างไร — ตลอดเรื่อง ท้าววิกรมาทิตย์ ฟังนิทานแต่ละเรื่องจนจบก่อนจึงตอบปัญหา ไม่ตัดบทกลางเรื่อง และเมื่อตอบก็ยกเหตุการณ์ในเรื่องที่เพิ่งฟังมาเป็นหลักฐาน · แม้เวตาลจะยั่วให้ตอบผิดหรือกลับไปอยู่ที่ต้นไม้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า พระองค์ก็ยังฟังเรื่องใหม่จนจบทุกครั้ง · เรื่องนี้จึงเป็นตัวอย่างของ «ฟังให้จบ แล้วจึงตอบ» และ «ตอบด้วยเหตุผลจากเรื่อง ไม่ใช่ด้วยอารมณ์» ซึ่งเป็นมารยาทในการฟังข้อแรกที่เราควรทำตาม · ถ้าถูกถามว่า «ท้าววิกรมาทิตย์มีมารยาทในการฟังข้อใดชัดที่สุด» ให้ตอบว่า «ฟังจนจบเรื่องก่อนตอบ»

ภาพและไดอะแกรม

mindmap
  root((มารยาทในการฟัง ดู พูด))
    การฟัง
      ฟังจนจบ ไม่พูดแทรก
      มองผู้พูด พยักหน้ารับ
      ไม่เล่นโทรศัพท์ ไม่คุยกับเพื่อน
      ไม่หัวเราะเยาะผู้ที่พูดผิด
    การดู
      จับประเด็น จดสั้น ๆ
      ไม่ส่งเสียงรบกวน
      ไม่บังการมองของคนอื่น
      แสดงความเห็นด้วยถ้อยคำสุภาพ
    การพูด
      ถ้อยคำสุภาพตามกาลเทศะ
      รอจังหวะ ไม่ตัดบท
      ไม่พูดคนเดียวเกินเวลา
      พูดถึงเรื่อง ไม่พูดถึงตัวบุคคล
    ช่องทางออนไลน์
      ไม่ด่าทอ ไม่เยาะเย้ย
      ไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัวผู้อื่น
      ไม่ส่งต่อข้อความที่ยังไม่ตรวจสอบ

คำบรรยายภาพ: แผนภาพความคิดรวบรวมมารยาทในการสื่อสาร แบ่งเป็น 4 กลุ่ม คือ มารยาทในการฟัง มารยาทในการดู มารยาทในการพูด และมารยาทในช่องทางออนไลน์ โดยแต่ละกลุ่มแจกแจงข้อปฏิบัติสั้น ๆ เช่น การฟังจนจบโดยไม่พูดแทรก การจับประเด็นขณะดูโดยไม่รบกวนผู้อื่น การใช้ถ้อยคำสุภาพตามกาลเทศะ และการไม่ส่งต่อข้อความที่ยังไม่ได้ตรวจสอบว่าจริง

คำบรรยายภาพ: ภาพนักเรียนในห้องเรียนสามฉากวางเรียงกัน ฉากแรกนั่งฟังเพื่อนพูดโดยไม่พูดแทรกและไม่เล่นโทรศัพท์ ฉากที่สองนั่งดูสื่ออย่างมีสมาธิและจดใจความสำคัญ ฉากที่สามยืนพูดหน้าชั้นด้วยสีหน้าท่าทางและถ้อยคำสุภาพ พร้อมคำอธิบายสั้นใต้ภาพแต่ละฉากเพื่อให้เห็นแนวปฏิบัติที่ดีทั้งการฟัง การดู และการพูด