เรื่องย่อยที่ 1
จดหมายส่วนตัว
องค์ความรู้
- จดหมายส่วนตัว คือจดหมายที่เขียนถึงคนที่เรารู้จัก เช่น พ่อแม่ ญาติ ครู หรือเพื่อน จุดประสงค์เพื่อทักทาย ถามทุกข์สุข เล่าเรื่อง ปรึกษา ขอบคุณ เชิญ หรือแสดงความยินดี
- จุดต่างจากจดหมายกิจธุระ — จดหมายส่วนตัวไม่ต้องมีหัวจดหมาย ไม่มีเลขที่หนังสือ และใช้ภาษาเป็นกันเองกว่า
- เนื้อความมักเรียง 4 ตอน ทักทาย → ถามทุกข์สุข → เล่าเรื่องที่ประสงค์จะบอก → กล่าวลาและฝากความ
- การขึ้นย่อหน้า แต่ละย่อหน้าพูดความคิดเดียว ย่อหน้าสุดท้ายมักเป็นคำลาหรือฝากความคิดถึง
- ระดับภาษา ถึงเพื่อนใช้ «กึ่งทางการ» สุภาพแต่เป็นกันเอง · ถึงครูใช้ภาษาสุภาพเป็นทางการ · ถึงพ่อแม่และญาติผู้ใหญ่ใช้ถ้อยคำอ่อนน้อมและคำลงท้ายที่เคารพ
ตัวอย่างและวิธีคิด
- เขียนจดหมายเล่าให้เพื่อนฟังว่าไปเที่ยวทะเลมา — ขึ้นต้นด้วยคำขึ้นต้นที่เหมาะกับเพื่อน เนื้อความย่อหน้าแรกทักทายและถามทุกข์สุข ย่อหน้าที่สองเล่าเรื่องเที่ยวทะเล ย่อหน้าที่สามกล่าวลาและฝากความคิดถึง แล้วลงท้ายกับลงชื่อตามลำดับ
- จดหมายถึงเพื่อนควรใช้ภาษาระดับใด — กึ่งทางการ สุภาพแต่เป็นกันเอง เช่น «สวัสดีนัท สบายดีไหม เราคิดถึงนะ» ไม่ใช้ภาษาพูดห้วน ๆ และไม่ทางการจนแข็ง
- เล่าเรื่องยาวเกินไป จนลืมถามทุกข์สุขเพื่อน ควรแก้อย่างไร — เพิ่มย่อหน้าถามทุกข์สุขสั้น ๆ ก่อนเข้าเรื่อง เพราะจดหมายส่วนตัวมีไว้รักษาความสัมพันธ์ ไม่ใช่แค่ส่งข่าว
- จากงานเขียนจริง: «สาส์นสมเด็จ» — เป็นชุดลายพระหัตถ์ที่สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์กับสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพเขียนถึงกันอยู่หลายสิบปี (กรมศิลปากรพิมพ์เผยแพร่เป็นเล่ม) · จดหมายแต่ละฉบับมีส่วนประกอบครบทั้ง 5 ส่วน คือมีวัน เดือน ปีกำกับ ขึ้นต้นด้วยคำเรียกผู้รับ มีเนื้อความที่เล่าเรื่องและปรึกษากัน แล้วลงท้ายพร้อมลายมือชื่อผู้เขียน · ส่วนที่ต่างจากจดหมายของเราคือ «ระดับภาษา» เพราะทั้งผู้เขียนและผู้รับเป็นเจ้านายจึงใช้ราชาศัพท์ ขณะที่เราเขียนถึงเพื่อนใช้ «สวัสดี» และเขียนถึงครูใช้ «เรียน» · บทเรียนคือโครง 5 ส่วนเหมือนกันทั้งหมด ต่างกันแค่คำขึ้นต้น คำลงท้าย และระดับภาษา
ภาพและไดอะแกรม
flowchart LR
A[ทักทาย] --> B[ถามทุกข์สุข]
B --> C[เล่าเรื่องที่ประสงค์จะบอก]
C --> D[กล่าวลาและฝากความ]
คำบรรยายภาพ: ผังลำดับเนื้อความของจดหมายส่วนตัว เริ่มจากทักทายผู้รับ ถามทุกข์สุข เล่าเรื่องที่ต้องการบอก แล้วปิดด้วยการกล่าวลาหรือฝากความคิดถึง เนื้อความทั้งสี่ตอนมักแยกเป็นคนละย่อหน้า