เรื่องย่อยที่ 1
คำราชาศัพท์ที่ใช้กับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์
องค์ความรู้
- คำราชาศัพท์ คือคำที่ใช้กับ พระมหากษัตริย์ พระราชินี และพระบรมวงศานุวงศ์ โดยเฉพาะ — ถ้าใช้กับคนทั่วไปจะไม่ถูก แม้คำนั้นจะฟังดูสุภาพก็ตาม
- หลักการสร้างคำราชาศัพท์มี 3 ทาง ที่ใช้บ่อย
- เติม «พระ» หรือ «พระราช» หรือ «พระบรม» นำหน้าคำ — ตา → พระเนตร · มือ → พระหัตถ์ · ให้ → พระราชทาน
- ใช้คำเปลี่ยนชุดไปเลย — กิน → เสวย · นอน → บรรทม · ตาย → สวรรคต · พูด → ตรัส
- เติม «ทรง» นำหน้าคำกริยาไทย — โกรธ → ทรงพระโกรธ · อ่าน → ทรงอ่าน · เขียน → ทรงเขียน
- ตารางคำราชาศัพท์ที่ต้องใช้ให้ตรงคู่
| ความหมาย | คำที่ใช้กับคนทั่วไป | คำราชาศัพท์ |
|---|---|---|
| กิน | กิน | เสวย |
| นอน | นอน | บรรทม |
| ป่วย | ป่วย | ประชวร |
| ตาย (พระมหากษัตริย์) | ตาย | สวรรคต |
| ตาย (พระบรมวงศานุวงศ์) | ตาย | สิ้นพระชนม์ |
| พูด | พูด | ตรัส |
| ให้ | ให้ | พระราชทาน |
| ไป · มา | ไป · มา | เสด็จ |
| อยู่ · นั่ง | อยู่ · นั่ง | ประทับ |
| เรียกคำนำพระนาม | นาย… | พระบาทสมเด็จพระ… · สมเด็จพระ… |
- คำที่เรียกส่วนพระกายต้องเปลี่ยนด้วย — ตา → พระเนตร · หู → พระกรรณ · หน้า → พระพักตร์ · ปาก → พระโอษฐ์ · ผม → พระเกศา · ใจ → พระทัย · ความคิด → พระดำริ
- คำที่บอกความเป็นญาติก็มีชุดเฉพาะ — พ่อ → พระบิดา · แม่ → พระมารดา · พี่ → พระเชษฐา · น้อง → พระอนุชา · ลูกชาย → พระราชโอรส · ลูกสาว → พระราชธิดา · เมีย → พระมเหสี หรือ พระชายา
- ที่ประทับ ของพระมหากษัตริย์ใช้ พระราชวัง · ของพระบรมวงศานุวงศ์ใช้ พระตำหนัก
- ต้องแยก สวรรคต กับ สิ้นพระชนม์ ให้ได้ เพราะข้อสอบชอบใช้เป็นตัวลวงคู่กัน
ตัวอย่างและวิธีคิด
- อ่าน «ราชาธิราช» (เจ้าพระยาพระคลัง (หน) และคณะ · ฉบับพิมพ์ พ.ศ. 2496) ตอนที่ชาวพระคลังกราบทูลว่า «ด้วยพระมหาเทวีให้มาเรียกเอาไปแต่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังมิได้เสด็จสวรรคต พระเจ้าราชาธิราชก็ทรงพระโกรธ จึงตรัสสั่งให้ไปเรียกเอามา» แล้วหาคำราชาศัพท์ในข้อความ — พบ 4 คำ คือ «พระเจ้าอยู่หัว» ที่ใช้เรียกพระเจ้าแผ่นดิน · «เสด็จสวรรคต» ที่ใช้แทน «ตาย» ของพระมหากษัตริย์ · «ทรงพระโกรธ» ที่ใช้แทน «โกรธ» · และ «ตรัส» ที่ใช้แทน «พูด» · ทั้งสี่คำเป็นคำที่ใช้กับพระมหากษัตริย์เท่านั้น ถ้าเป็นคนทั่วไปต้องเปลี่ยนเป็น «ตาย» «โกรธ» และ «พูด» ตามเดิม
- «พระองค์ท่าน…อาหารแล้ว» ควรเติมคำใด — เสวย เช่น «พระองค์ท่านเสวยพระกระยาหารแล้ว» ถ้าเป็นพระสงฆ์ต้องใช้ «ฉัน» และถ้าเป็นคนทั่วไปคือ «กิน»
- ถ้าพระบรมวงศานุวงศ์พระองค์หนึ่งสิ้นพระชนม์ ต้องใช้คำใด — ใช้ «สิ้นพระชนม์» ไม่ใช่ «สวรรคต» เพราะ «สวรรคต» สงวนไว้กับพระมหากษัตริย์
- «พระราชทาน» ต่างจาก «ให้» อย่างไร — «พระราชทาน» ใช้เมื่อ พระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศานุวงศ์เป็นผู้ให้ ส่วนคนทั่วไปใช้ «ให้» แม้ผู้รับจะเป็นเจ้านายก็ไม่เปลี่ยนคำกริยาของผู้ให้
ภาพและไดอะแกรม
flowchart TD
A["จะพูดถึงใคร"] --> B["พระมหากษัตริย์ · พระราชินี"]
A --> C["พระบรมวงศานุวงศ์"]
A --> D["คนทั่วไป"]
B --> E["คำราชาศัพท์ชุดกษัตริย์<br/>เสวย · บรรทม · ประชวร · สวรรคต · ตรัส · พระราชทาน"]
C --> F["คำราชาศัพท์ชุดเจ้านาย<br/>เสวย · บรรทม · ประชวร · สิ้นพระชนม์ · ประทับ · พระตำหนัก"]
D --> G["คำสามัญ<br/>กิน · นอน · ป่วย · ตาย · พูด · ให้"]
คำบรรยายภาพ: ผังการเลือกคำตามบุคคลที่เราพูดถึง แยกเป็นสามสาย สายแรกคือพระมหากษัตริย์และพระราชินีใช้คำราชาศัพท์ชุดกษัตริย์ซึ่งตายใช้คำว่าสวรรคต สายที่สองคือพระบรมวงศานุวงศ์ใช้คำราชาศัพท์ชุดเจ้านายซึ่งตายใช้คำว่าสิ้นพระชนม์ และสายที่สามคือคนทั่วไปใช้คำสามัญตามปกติ