เรื่องย่อยที่ 1
โวหารบรรยาย
องค์ความรู้
- โวหารบรรยาย (หรือ บรรยายโวหาร) คือการเขียนเล่าเรื่องราว เหตุการณ์ หรือขั้นตอนตามลำดับ ตรงไปตรงมา เน้นข้อเท็จจริงว่า «ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไร อย่างไร» ไม่เน้นอารมณ์ความรู้สึก
- งานเขียนที่ใช้บ่อย รายงาน · บันทึกเหตุการณ์ · ข่าว · คู่มือและตำรา · การเล่าเหตุการณ์ในเรียงความ
- ลักษณะภาษา ประโยคสั้นยาวสลับกัน มีคำบอกลำดับหรือคำบอกเวลา เช่น เริ่มแรก ต่อมา จากนั้น สุดท้าย เมื่อวานนี้ เช้าวันรุ่งขึ้น และใช้คำกริยาเป็นตัวเดินเรื่อง
- มีรายละเอียดได้ แต่เป็นรายละเอียดของเหตุการณ์ ไม่ใช่รายละเอียดของความรู้สึก เช่น บอกว่า «ไปถึงตลาดเวลาสิบโมง» ไม่ใช่ «ใจเต้นแรงด้วยความตื่นเต้น»
- วิธีเขียนบรรยายให้อ่านง่าย
- เรียงเหตุการณ์ตามลำดับเวลา ไม่สลับไปมา
- หนึ่งประโยคบอกหนึ่งเหตุการณ์ อย่ายัดหลายเรื่องในประโยคเดียว
- ใช้คำบอกเวลาหรือคำบอกลำดับ เพื่อให้ผู้อ่านตามทัน
- ตัดคำฟุ่มเฟือยที่ไม่เพิ่มข้อมูลออก
ตัวอย่างและวิธีคิด
- ข้อความว่า «เมื่อวานนี้ ฉันตื่นหกโมงเช้า ล้างหน้าแล้วไปช่วยแม่เตรียมอาหารเช้า ต่อมาเดินไปโรงเรียนกับเพื่อน ถึงโรงเรียนเจ็ดโมงครึ่ง» เป็นโวหารใด — เป็นโวหารบรรยาย เพราะเล่าเหตุการณ์ตามเวลาตรง ๆ มีคำบอกเวลาและคำบอกลำดับ ไม่ได้วาดภาพให้เห็นสีสันหรืออารมณ์ (ข้อความนี้แต่งขึ้นเพื่อฝึก)
- โจทย์ยกข้อความมาถามว่าเป็นบรรยายหรือพรรณนา ให้ดูตรงไหนก่อน — ดูว่าประโยคหลัก «เล่าทำอะไร» หรือ «บอกว่าเป็นอย่างไร» ถ้าเป็นการกระทำเรียงกันไปให้ตอบบรรยาย
- จะเปลี่ยนข้อความบรรยายให้เป็นพรรณนาได้อย่างไร — แทนที่จะบอกเพียงว่า «ไปถึงตลาด» ให้เพิ่มรายละเอียดที่เห็น ได้ยิน หรือได้กลิ่น แต่ยังคงจุดสำคัญของเหตุการณ์ไว้
- จากงานเขียนจริง: «นิทานเวตาล» ของพระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ (ฉบับ พ.ศ. 2461 · บนวิกซอร์ซ) — เรื่องนี้เล่าเป็นตอน ๆ ว่าใครทำอะไรต่อจากใคร แต่ละตอนเดินหน้าเป็นลำดับชัดเจน จึงเป็นตัวอย่างของโวหารบรรยาย · เวลาอ่านให้จับ «เหตุการณ์» เป็นข้อ ๆ ว่าใครพบใคร เกิดอะไรต่อ แล้วจะเห็นว่าเนื้อเรื่องไม่กระโดดไปมา · วิธีคิดคือถ้าตัดรายละเอียดภาพออกได้โดยเนื้อเรื่องยังครบ ให้ถือว่าแกนหลักเป็นโวหารบรรยาย
ภาพและไดอะแกรม
| ประเด็น | โวหารบรรยาย | โวหารพรรณนา |
|---|---|---|
| จุดเน้น | เล่าว่า «เกิดอะไรขึ้น» | บอกว่า «เป็นอย่างไร» |
| ลำดับ | ตามเวลาก่อน–หลัง | ตามสิ่งที่ตาเห็นหรือใจรู้สึก |
| คำที่ใช้ | คำบอกเวลา คำบอกลำดับ คำกริยา | คำแสดงภาพ คำเปรียบเทียบ คำแสดงอารมณ์ |
| งานเขียนที่เหมาะ | รายงาน ข่าว คู่มือ บันทึกเหตุการณ์ | วรรณคดี คำบรรยายทิวทัศน์ เรียงความเชิงชักชวน |
คำบรรยายภาพ: ตารางเทียบโวหารบรรยายกับโวหารพรรณนา ด้านโวหารบรรยายเน้นเล่าว่าเกิดอะไรขึ้น เรียงตามเวลา ใช้คำบอกเวลาและคำกริยา เหมาะกับรายงาน ข่าว และคู่มือ ส่วนโวหารพรรณนาเน้นบอกว่าเป็นอย่างไร ใช้คำแสดงภาพและคำเปรียบเทียบ เหมาะกับวรรณคดีและคำบรรยายทิวทัศน์
flowchart LR
A[ข้อความที่โจทย์ยกมา] --> B{เล่าเหตุการณ์ตามลำดับหรือไม่}
B -->|ใช่| C[โวหารบรรยาย]
B -->|ไม่| D[ดูว่ามีคำแสดงภาพหรือคำเปรียบเทียบไหม]
D -->|มี| E[โวหารพรรณนา]
คำบรรยายภาพ: ผังวิธีตัดสินว่าโจทย์ที่ยกมาเป็นโวหารบรรยายหรือโวหารพรรณนา เริ่มจากดูว่าข้อความเล่าเหตุการณ์ตามลำดับหรือไม่ ถ้าใช่ให้ตอบโวหารบรรยาย ถ้าไม่ให้ดูว่ามีคำแสดงภาพหรือคำเปรียบเทียบหรือไม่ ถ้ามีให้ตอบโวหารพรรณนา