เรื่องย่อยที่ 1
ส่วนประกอบของประโยคและประโยคที่สมบูรณ์
องค์ความรู้
- ประโยค คือข้อความที่มี ภาคประธาน และ ภาคแสดง ครบทั้งสองส่วน แล้วได้ใจความที่เข้าใจได้ทันที
- ส่วนประกอบในประโยค มี 4 หน้าที่ ต้องแยกให้ออก
- ประธาน — ผู้กระทำหรือสิ่งที่ประโยคพูดถึง มักเป็นคำนามหรือคำสรรพนาม
- กริยา — การกระทำหรือสภาพของประธาน เป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ของภาคแสดง
- กรรม — สิ่งที่รับผลของการกระทำ (มีหรือไม่มีก็ได้ ขึ้นกับกริยา)
- ส่วนขยาย — คำหรือกลุ่มคำที่เติมเข้ามาเพื่อบอกเวลา สถานที่ ลักษณะ หรือเหตุผล เพิ่มได้หลายส่วน
- ภาคประธานก็มีส่วนขยายได้ — «เด็กชายคนนั้น» มี «เด็กชาย» เป็นหลัก และ «คนนั้น» เป็นส่วนขยาย · ภาคแสดง คือทั้งส่วนที่เหลือซึ่งมีกริยาเป็นแกน
- ประโยคที่สมบูรณ์ ต้องผ่าน 2 ข้อ
- มีภาคประธานและภาคแสดง ครบ
- ฟังจบแล้ว ได้ใจความ ไม่ต้องรอข้อความต่อ
- ข้อความที่ยังไม่เป็นประโยค มี 3 แบบที่พบบ่อย — ขาดประธาน («ในห้องเรียน») · ขาดกริยา («เด็กดีมาก») · ได้ความไม่ครบจนต้องรอส่วนต่อไป («ถ้าฝนตก»)
- ประโยคบอกเล่าในภาษาไทยมักเรียง «ประธาน + กริยา + กรรม» แต่ก็สลับได้เพื่อเน้น เช่น «จานนี้ ฉันล้างแล้ว» ซึ่งยกกรรม «จานนี้» ขึ้นต้นประโยคเพื่อเน้นว่าพูดถึงจานนั้น ส่วนประธานยังหาได้จากการถามว่า «ใครทำ» (คำตอบคือ «ฉัน» ที่อยู่ข้างหลังคำที่ถูกยกขึ้นมา)
ตัวอย่างและวิธีคิด
- «เด็กชายดีช่วยแม่ล้างจาน» แยกส่วนประกอบอย่างไร — «ดี» ในประโยคนี้เป็น ชื่อคน (คำนามวิสามัญ) จึงเป็นส่วนหนึ่งของภาคประธาน · ประธาน คือ «เด็กชายดี» · กริยา คือ «ช่วย» · กรรม คือ «แม่» · ส่วน «ล้างจาน» เป็น ส่วนขยาย ที่บอกว่าช่วยทำอะไร · ประโยคนี้มีทั้งสองภาคครบ จึงเป็นประโยคที่สมบูรณ์
- «เด็กดี» เป็นประโยคหรือไม่ — ยังไม่เป็นประโยค เพราะมีเพียงคำนามกับคำวิเศษณ์ ยังไม่รู้ว่าเด็กดีทำอะไร · ถ้าเติมกริยาเป็น «เด็กดีตั้งใจเรียน» จึงเป็นประโยคที่สมบูรณ์
- «ในห้องเรียนมีนักเรียนนั่งอ่านหนังสือ» ประธานคือคำใด — ประธานคือ «นักเรียน» ไม่ใช่ «ในห้องเรียน» เพราะ «ในห้องเรียน» เป็นส่วนขยายที่บอกสถานที่ · ประโยคนี้จึงไม่ใช่ประโยคที่ขึ้นต้นด้วยประธาน
- อ่าน «ราชาธิราช» (เจ้าพระยาพระคลัง (หน) และคณะ · ฉบับพิมพ์ พ.ศ. 2496) ตอนที่ชาวพระคลังกราบทูลว่า «ด้วยพระมหาเทวีให้มาเรียกเอาไปแต่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังมิได้เสด็จสวรรคต» แล้วหาภาคประธานและภาคแสดง — ข้อความนี้เป็น ประโยคที่สมบูรณ์ ภาคประธานคือ «พระมหาเทวี» และภาคแสดงคือ «ให้มาเรียกเอาไป…» โดยมี «แต่» ทำหน้าที่เชื่อมกับข้อความก่อนหน้าและบอกความว่า «ยังไม่ได้สวรรคต» · จะเห็นว่าในงานเขียนจริง ประโยคยาวได้มาก แต่ยังต้องมีสองภาคครบเสมอ
ภาพและไดอะแกรม
flowchart TD
A["ข้อความที่อ่าน"] --> B{"มีภาคประธานและภาคแสดงครบหรือไม่"}
B -->|"ไม่ครบ"| C["ยังไม่เป็นประโยค<br/>เช่น เด็กดี · ในห้องเรียน · ถ้าฝนตก"]
B -->|"ครบ"| D{"ฟังจบแล้วได้ใจความหรือไม่"}
D -->|"ไม่"| C
D -->|"ได้"| E["เป็นประโยคที่สมบูรณ์"]
E --> F["แยกส่วนประกอบได้<br/>ประธาน · กริยา · กรรม · ส่วนขยาย"]
คำบรรยายภาพ: ผังวิธีตรวจว่าข้อความหนึ่งเป็นประโยคที่สมบูรณ์หรือไม่ เริ่มจากดูว่ามีภาคประธานและภาคแสดงครบหรือยัง ถ้าไม่ครบก็ยังไม่เป็นประโยค ถ้าครบแล้วจึงดูว่าฟังจบแล้วได้ใจความหรือยัง เมื่อได้ใจความแล้วจึงเป็นประโยคที่สมบูรณ์ และแยกส่วนประกอบออกเป็นประธาน กริยา กรรม และส่วนขยายได้