กำลังเตรียมเว็บ…
ข้ามไปเนื้อหาหลัก
ติวสอบเข้า ม.1
ภาษาไทยระดับ ป.4–ป.6ท 2.1

เขียนย่อความและเรียงความ

ไปทำข้อสอบหัวข้อนี้

สารบัญเรื่องย่อย (3 เรื่อง)

อ่านทำไม

การเขียนสามเรื่องนี้ต่อกันเป็นสายเดียว เริ่มจากวาง แผนภาพโครงเรื่อง ให้คิดเป็นก่อน แล้วจึง เขียนย่อความ ให้จับใจความจากเรื่องที่อ่าน แล้วสรุปด้วยถ้อยคำของตัวเอง และ เขียนเรียงความ ให้ครบคำนำ เนื้อเรื่อง สรุป เด็ก ป.6 ต้องรู้เพราะข้อสอบเข้า ม.1 ถามบ่อยทั้งการวางโครงเรื่องก่อนเขียน การเลือกข้อความที่เป็น «ย่อความที่ดี» และการเลือกคำนำ–สรุปที่เหมาะสม หัวข้อนี้ตรงกับตัวชี้วัด ท 2.1 ป.6/3 ถึง ท 2.1 ป.6/5

เรื่องย่อยที่ 1

การวางโครงเรื่องและแผนภาพความคิด

องค์ความรู้

  • แผนภาพโครงเรื่อง คือภาพร่างที่บอกว่าจุดสำคัญของเรื่องมีอะไรบ้าง แล้ววางเรียงตามลำดับก่อน–หลัง ใช้ทั้งตอนอ่าน (เพื่อจับโครงเรื่อง) และตอนเขียน (เพื่อไม่ให้หลงประเด็น)
  • องค์ประกอบของโครงเรื่อง มี 5 ส่วน เรียงตามลำดับ
    • ตัวละครและฉาก — ใคร อยู่ที่ไหน เมื่อไร
    • เหตุการณ์เริ่มเรื่อง — เรื่องเริ่มจากอะไร
    • ปัญหาหรือเหตุการณ์สำคัญ — เกิดอะไรขึ้นต่อไป
    • จุดสูงสุดของเรื่อง — ตอนที่เรื่องตึงเครียดที่สุด
    • การคลี่คลายและตอนจบ — ปัญหาจบลงอย่างไร พร้อมข้อคิด
  • แผนภาพความคิด คือผังที่เริ่มจากหัวเรื่องตรงกลาง แล้วแตกกิ่งออกเป็นความคิดหลัก และเติมรายละเอียดย่อยที่คิดต่อไป ใช้ได้กับทุกเรื่อง ทั้งเรื่องเล่าและเรื่องอธิบาย
  • ขั้นตอนการใช้แผนภาพพัฒนางานเขียน เขียนหัวเรื่องไว้ตรงกลาง → แตกกิ่งความคิดหลัก → เติมรายละเอียดย่อยลงในแต่ละกิ่ง → ตรวจว่าครบประเด็นและลำดับไม่สลับกัน แล้วจึงลงมือเขียนจริง
  • ประโยชน์ เห็นภาพรวมก่อนเขียน · ไม่เขียนวกวนหรือซ้ำประเด็นเดิม · ขาดประเด็นตรงไหนเห็นได้ทันที · เขียนต่อได้เร็วเพราะมีกรอบความคิดอยู่แล้ว
  • โครงเรื่องไม่ใช่ตัวงานเขียน เป็นเพียงเครื่องมือเตรียมคิด ไม่ต้องส่งเป็นคำตอบแทนเรียงความ

ตัวอย่างและวิธีคิด

  • อ่านเรื่องเล่าแล้วให้วางโครงเรื่อง — ไล่หาทีละส่วน ตัวละครคือใคร ฉากอยู่ที่ไหน เหตุการณ์เริ่มจากอะไร ปัญหาคืออะไร จุดสูงสุดอยู่ตรงไหน แล้วตอนจบคลี่คลายอย่างไร พร้อมข้อคิด
  • ให้หัวข้อ «การอ่านหนังสือ» อยากเขียนเรียงความ จะวางแผนภาพความคิดอย่างไร — หัวเรื่องกลางคือการอ่านหนังสือ แตกกิ่งความคิดหลัก เช่น อ่านให้มีความรู้ อ่านให้ผ่อนคลาย อ่านให้ใช้เวลาว่างเป็นประโยชน์ แล้วเติมตัวอย่างสั้น ๆ ใต้แต่ละกิ่ง
  • จากงานเขียนจริง: นิทานพื้นบ้าน «ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่» (ผู้แต่งไม่ปรากฏ เพราะเล่าสืบต่อกันมา · ฉบับในฐานข้อมูลนิทานพื้นบ้าน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร) — วางโครงเรื่องได้ครบ 5 ส่วน · ตัวละครและฉาก: ชายหนุ่มกับแม่ผู้ชรา อยู่ที่หมู่บ้านแห่งหนึ่งและมีนาอยู่นอกหมู่บ้าน · เหตุการณ์เริ่มเรื่อง: วันหนึ่งชายหนุ่มออกไปไถนาตั้งแต่เช้าและหิวมาก · ปัญหาหรือเหตุการณ์สำคัญ: วันนั้นแม่มาส่งข้าวช้ากว่าทุกวัน พอเห็นก่องข้าวใบเล็กเขาจึงคิดว่าแม่ให้ข้าวมาน้อย · จุดสูงสุดของเรื่อง: เขาโกรธจนหูอื้อตาลายและลงมือทำร้ายแม่ · การคลี่คลายและตอนจบ: พอกินข้าวจนอิ่มจึงเห็นว่าข้าวยังไม่หมดก่อง รู้ว่าแม่บรรจุมาเต็มก่องด้วยความรัก แต่ก็สายเกินไป · ข้อคิด: อย่าให้ความโกรธมาบังสติ และควรรีบตอบแทนบุญคุณพ่อแม่ตั้งแต่ท่านยังอยู่ — พอเขียนครบ 5 ส่วนตามลำดับ จะเห็นทันทีว่าเรื่องเริ่มตรงไหน ปัญหาคืออะไร และจบลงอย่างไร
  • ทำไมจึงควรวางโครงเรื่องก่อนเขียน — ช่วยให้รู้ตัวตลอดว่ากำลังเขียนประเด็นใด และป้องกันการเขียนข้ามไปข้ามมาจนผู้อ่านจับใจความไม่ได้

ภาพและไดอะแกรม

flowchart TD
    A[ชื่อเรื่อง · ตัวละคร · ฉาก] --> B[เหตุการณ์เริ่มเรื่อง]
    B --> C[ปัญหาหรือเหตุการณ์สำคัญ]
    C --> D[จุดสูงสุดของเรื่อง]
    D --> E[คลี่คลายและตอนจบ]
    E --> F[ข้อคิดจากเรื่อง]

คำบรรยายภาพ: แผนภาพโครงเรื่องของเรื่องเล่า เรียงจากบนลงล่าง เริ่มที่ชื่อเรื่องกับตัวละครและฉาก ต่อด้วยเหตุการณ์เริ่มเรื่อง ปัญหาหรือเหตุการณ์สำคัญ จุดสูงสุดของเรื่อง การคลี่คลายและตอนจบ และปิดท้ายที่ข้อคิดจากเรื่อง

เรื่องย่อยที่ 2

เขียนย่อความจากเรื่องที่อ่าน

องค์ความรู้

  • ย่อความ คือการสรุปเรื่องที่อ่านให้สั้นลงด้วย ถ้อยคำของตัวเอง โดยยังได้ใจความสำคัญครบถ้วน ไม่เพิ่มความเห็น และไม่เปลี่ยนเนื้อเรื่อง
  • ต่างจากการลอกข้อความ ย่อความต้องเรียบเรียงใหม่ ถ้ายกข้อความจากต้นฉบับมาติดกันทั้งท่อนถือว่าไม่ใช่ย่อความ
  • ขั้นตอนการย่อความ
    1. อ่านเรื่องให้จบก่อน แล้วอ่านซ้ำอย่างช้า ๆ เพื่อจับใจความ
    2. หาใจความสำคัญของแต่ละย่อหน้า มักอยู่ที่ประโยคแรกหรือประโยคสุดท้าย
    3. ตัดรายละเอียดที่ไม่จำเป็นออก เก็บไว้แต่ส่วนที่ขาดแล้วใจความเสีย
    4. เขียนใหม่ด้วยถ้อยคำของตัวเอง แล้วเรียบเรียงให้ต่อเนื่องเป็นความเรียง
    5. ตรวจว่าครบทั้ง ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไร อย่างไร และผลเป็นอย่างไร
  • สิ่งที่ตัดออกได้ คำซ้ำ · ประโยคขยายความยาว ๆ · ตัวอย่างซ้ำหลายตัวอย่างที่สื่อเรื่องเดียวกัน · รายละเอียดปลีกย่อยที่ไม่กระทบใจความ
  • สิ่งที่ห้ามทำ ห้ามเติมความคิดเห็นของผู้ย่อ · ห้ามเพิ่มเนื้อหาที่ต้นเรื่องไม่มี · ห้ามเปิดและปิดเรื่องแบบเรียงความด้วยความคิดของตัวเอง
  • ความยาว ต้องสั้นกว่าต้นเรื่องเดิมชัดเจน ถ้าย่อแล้วยังยาวไล่เลี่ยกับต้นฉบับ แสดงว่ายังไม่ได้ตัดส่วนเกินออก

ตัวอย่างและวิธีคิด

  • จากเรื่อง «เมื่อวันเสาร์ สมชายตื่นแต่เช้าเพื่อไปช่วยแม่ขายผักที่ตลาด ระหว่างทางรถจักรยานยางแบน เขาจึงเข็นไปจนถึงร้านซ่อม ทำให้ไปถึงตลาดสาย แต่แม่ยังไม่ว่าอะไรและบอกให้เขาช่วยจัดผักต่อ» — ย่อความได้ว่า «วันเสาร์ สมชายตื่นแต่เช้าไปช่วยแม่ขายผักที่ตลาด แต่รถจักรยานยางแบนจึงไปถึงสาย แม่ไม่ว่าและให้ช่วยจัดผักต่อ» — เก็บเหตุการณ์สำคัญครบ ตัดคำขยายและรายละเอียดที่ไม่จำเป็น จาก 3 ประโยคเหลือ 1 ประโยค (ข้อความต้นเรื่องนี้แต่งขึ้นเพื่อฝึกย่อความ)
  • ข้อใดเป็นย่อความที่ดีที่สุด — เลือกข้อที่สั้นและได้ใจความครบ ไม่ใช่ข้อที่คัดประโยคเดิมมาทั้งประโยค และไม่ใช่ข้อที่แถมความคิดเห็นของผู้เขียนลงไป
  • ย่อความเรื่องอธิบาย ทำอย่างไร — หาประเด็นหลักของแต่ละย่อหน้า แล้วเขียนเป็นข้อ ๆ ให้ต่อเนื่องกัน ไม่ต้องคงตัวอย่างครบทุกตัวอย่าง ยกไว้เพียงตัวอย่างที่จำเป็นต่อการเข้าใจ
  • จากงานเขียนจริง: บทร้อยกรอง «นิราศภูเขาทอง» ของสุนทรภู่ (กลอนแปด · ฉบับบนวิกซอร์ซ) — ใจความสำคัญคือกวีบันทึกการเดินทางทางเรือจากวัดราชบุรณะ กรุงเทพฯ ไปนมัสการเจดีย์ภูเขาทองที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และแทรกความรู้สึกอาลัยต่อชีวิตที่เปลี่ยนไป · ย่อความได้ว่า «กวีเล่าการเดินทางทางเรือจากกรุงเทพฯ ไปนมัสการเจดีย์ภูเขาทองที่อยุธยา พร้อมรำพันถึงชีวิตที่เคยสุขสบายแล้วเปลี่ยนไป» · วิธีคิดคือเปลี่ยนบทร้อยกรองให้เป็นความเรียงด้วยถ้อยคำของตัวเอง ตัดคำสร้อยและคำเอ่ยอย่าง «โอ้» «เจ้าเอย» ออก ไม่คัดวรรคเดิมมาต่อกันทั้งท่อน และไม่เติมความเห็นของเราลงไป · แต่ถ้าย่อแล้วเหลือเพียง «กวีไปนมัสการเจดีย์» ก็ถือว่าตัดมากเกินไปจนเหตุและผลหายไป
  • ย่อความแล้วสั้นเกินไปจนใจความหาย ควรทำอย่างไร — กลับไปอ่านต้นเรื่องใหม่ เติมเฉพาะส่วนที่จำเป็น เช่น เหตุและผลสำคัญ ซึ่งเป็นสิ่งที่ขาดแล้วผู้อ่านไม่เข้าใจเรื่อง

ภาพและไดอะแกรม

flowchart TD
    A[อ่านเรื่องให้จบ] --> B[จับใจความสำคัญแต่ละย่อหน้า]
    B --> C[ตัดรายละเอียดที่ไม่จำเป็น]
    C --> D[เขียนใหม่ด้วยถ้อยคำของตัวเอง]
    D --> E[เรียบเรียงให้ต่อเนื่อง]
    E --> F[ตรวจว่าใจความครบและไม่เติมความเห็น]

คำบรรยายภาพ: แผนภาพขั้นตอนการย่อความ เรียงจากบนลงล่าง เริ่มที่อ่านเรื่องให้จบ จับใจความสำคัญแต่ละย่อหน้า ตัดรายละเอียดที่ไม่จำเป็น เขียนใหม่ด้วยถ้อยคำของตัวเอง เรียบเรียงให้ต่อเนื่อง และตรวจครั้งสุดท้ายว่าใจความครบและไม่เติมความเห็นของผู้ย่อ

เรื่องย่อยที่ 3

เขียนเรียงความ

องค์ความรู้

  • เรียงความ คืองานเขียนร้อยแก้วที่ผู้เขียนเรียบเรียงความคิดของตนเองในเรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างเป็นระบบ เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจและเห็นคล้อยตาม · ต่างจากย่อความตรงที่ เรียงความคือการเขียนความคิดของเราเอง ส่วนย่อความคือการสรุปเรื่องที่ผู้อื่นเขียนไว้
  • เรียงความมี 3 ส่วน ต้องครบและเรียงตามลำดับ
    • คำนำ — เปิดเรื่อง บอกว่าจะเขียนเรื่องอะไร ทำไมจึงน่าสนใจ เขียนสั้นเพียง 2–3 ประโยค
    • เนื้อเรื่อง — ขยายเป็น 2–3 ประเด็น เรียงตามแผนภาพโครงเรื่อง แต่ละประเด็นมีคำอธิบายและตัวอย่างประกอบ
    • สรุป — ย้ำแนวคิดสำคัญของเรื่อง ไม่เพิ่มประเด็นใหม่ และอาจฝากข้อคิดหรือชวนให้ลงมือทำ
  • หัวใจของการเขียน 1 ย่อหน้าใช้เพียง 1 ประเด็น ขึ้นย่อหน้าใหม่เมื่อเปลี่ยนประเด็น แล้วเชื่อมความคิดให้ต่อเนื่องด้วยคำเชื่อม เช่น เริ่มจาก · ต่อมา · นอกจากนี้ · ดังนั้น · สรุปแล้ว
  • ลักษณะเรียงความที่ดี ตรงประเด็น · มีลำดับความคิดชัดเจน · มีตัวอย่างหรือเหตุผลประกอบ · ใช้ถ้อยคำสุภาพและถูกต้อง · สะกดคำและวางเครื่องหมายวรรคตอนถูก
  • ความยาว เรียงความสั้นที่เขียนในห้องสอบมักมี 3–4 ย่อหน้า คือคำนำ 1 ย่อหน้า เนื้อเรื่อง 1–2 ย่อหน้า และสรุป 1 ย่อหน้า

ตัวอย่างและวิธีคิด

  • หัวข้อ «การมีวินัยในห้องเรียน» — คำนำ บอกว่าวินัยคือการทำตามข้อตกลงของส่วนรวม เนื้อเรื่อง ประเด็นที่ 1 วินัยต่อตัวเอง เช่น ส่งงานตรงเวลา ตั้งใจฟังครู ประเด็นที่ 2 วินัยต่อเพื่อน เช่น ไม่ส่งเสียงรบกวน ไม่แย่งของกัน สรุป ย้ำว่าวินัยทำให้ห้องเรียนน่าอยู่และเรียนได้เต็มที่
  • ข้อใดเป็นคำนำที่ใช้ได้ — เลือกข้อที่บอกหัวเรื่องสั้น ๆ ตรงประเด็น ไม่ใช่ข้อที่ยกตัวอย่างยาวหรือสรุปเสียตั้งแต่ต้น
  • เขียนแล้วรู้สึกว่าวกวน ควรทำอย่างไร — กลับไปดูแผนภาพโครงเรื่อง เขียนประเด็นกำกับไว้ก่อนแต่ละย่อหน้า แล้วตัดประโยคที่พูดซ้ำประเด็นเดิมออก
  • ตรวจงานเขียนก่อนส่ง — อ่านทวนทีละย่อหน้า ถามว่าแต่ละย่อหน้าพูดเรื่องอะไร มีใจความเดียวหรือไม่ และมีครบทั้งคำนำ เนื้อเรื่อง สรุปหรือยัง
  • ถ้าโจทย์ให้ «เขียนเรียงความเรื่องความกตัญญู» ต้องเริ่มจากอะไร — เริ่มจากวางแผนภาพความคิดก่อน แล้วจึงเขียนคำนำ เนื้อเรื่องตามประเด็นที่วางไว้ ไม่ใช่ลงมือเขียนทันทีโดยไม่รู้ว่าจะจบตรงไหน

ภาพและไดอะแกรม

flowchart LR
    A[คำนำ<br/>บอกเรื่องที่จะเขียน] --> B[เนื้อเรื่อง<br/>ขยาย 2-3 ประเด็น]
    B --> C[สรุป<br/>ย้ำแนวคิดหลัก]

คำบรรยายภาพ: แผนภาพสามส่วนของเรียงความ เรียงจากซ้ายไปขวา คือคำนำที่บอกเรื่องที่จะเขียน เนื้อเรื่องที่ขยาย 2-3 ประเด็น และสรุปที่ย้ำแนวคิดหลัก

ข้อควรระวัง

  • แผนภาพโครงเรื่องไม่ใช่คำตอบ — ถ้าโจทย์ให้เขียนเรียงความ ต้องเขียนเป็นย่อหน้า 3 ส่วน ไม่ใช่ส่งผังความคิด
  • เรียงความต้องครบ 3 ส่วน — ไม่มีสรุปหรือขึ้นเนื้อเรื่องทันทีโดยไม่มีคำนำ เป็นข้อที่มักถูกหักคะแนน
  • หนึ่งย่อหน้า หนึ่งประเด็น — เขียนหลายประเด็นในย่อหน้าเดียวแล้วจะอ่านยาก และดูเหมือนเขียนวกวน
  • ย่อความห้ามเติมความเห็นและห้ามลอกทั้งท่อน — ต้องเขียนใหม่ด้วยถ้อยคำของตัวเองและคงเฉพาะใจความสำคัญ
  • ย่อความไม่ใช่การตัดทีละย่อหน้า — ต้องอ่านทั้งเรื่องก่อน แล้วเรียบเรียงใหม่ทั้งเรื่องให้ต่อเนื่องเป็นความเรียงเดียว
  • ย่อความกับเรียงความสลับกันไม่ได้ — ย่อความสรุปของคนอื่น ส่วนเรียงความเขียนความคิดของตัวเอง ถ้าจำสลับจะตอบผิดทันที

แหล่งอ้างอิงและตัวชี้วัด

  • ขอบเขตสอบ: ../_ref/ขอบเขตสอบเข้า-ม1/ลิสต์เนื้อหา/ภาษาไทย.csv (ลำดับ 58–60)
  • แหล่งติวเตอร์ยืนยันว่ามักออก: [WE-GEN] [WE-THAI] [MKD] [TWA] [KCR69] [KCR-THAI20] — ../_ref/ขอบเขตสอบเข้า-ม1/ไทย-สังคม-อังกฤษ.md §1.2
  • ตัวชี้วัด ป.6: ท 2.1 ป.6/3 (เขียนแผนภาพโครงเรื่องและแผนภาพความคิด) · ท 2.1 ป.6/4 (เขียนเรียงความ) · ท 2.1 ป.6/5 (เขียนย่อความจากเรื่องที่อ่าน) — ../_ref/p6-indicators.md
  • ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (สพฐ.) — https://academic.obec.go.th/images/document/1559639270_d_1.pdf (สืบค้น 17 ต.ค. 2569)
  • ที่มาของตัวอย่างจากงานเขียนจริงที่ใช้ในไฟล์นี้
    • «ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่» — นิทานพื้นบ้านภาคอีสาน ผู้แต่งไม่ปรากฏ (เล่าสืบต่อกันมา) ฐานข้อมูลนิทาน ตำนาน เรื่องเล่าพื้นบ้าน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร https://folktales.sac.or.th/folktale-details.php?id=3 (ตรวจ 17 ต.ค. 2569: เปิดได้)
    • «นิราศภูเขาทอง» — สุนทรภู่ (กลอนแปด) ฉบับที่เผยแพร่บนวิกซอร์ซ https://th.wikisource.org/wiki/นิราศภูเขาทอง (ตรวจ 17 ต.ค. 2569: เปิดได้)
  • งานทั้งสองเรื่องพ้นลิขสิทธิ์แล้ว (ผู้แต่งเสียชีวิตเกิน 50 ปี หรือเป็นนิทานที่เล่าสืบต่อกันมา)

อ่านสรุปเนื้อหาหัวข้อนี้ครบแล้ว

พร้อมลองทำโจทย์เพื่อประเมินความเข้าใจและสะสมเหรียญรางวัลแล้วหรือยัง?

ไปทำข้อสอบหัวข้อนี้กลับไปแผนที่การเรียนรู้